به گزارش جامعه ایده آل؛ نشست خبری نخستین دوره همایش بین‌المللی حلال و سلامت با حضور حسین رستگار، رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو، نقی شهابی‌مجد، معاون توسعه منابع سازمان و رئیس شورای سیاست‌گذاری همایش، محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو و دبیر اجرایی همایش، و حجت‌الاسلام والمسلمین حسین مرادی، رئیس کمیته فقهی مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو، برگزار شد.
«مفاهیم فقهی به‌تنهایی برای صدور حکم کافی نیستند»
محمد هاشمی سخنگوی سازمان غذا و دارو و دبیر اجرایی همایش در ابتدای این نشست با اشاره به ضرورت ورود علمی به موضوع حلال، اظهار کرد: مفاهیمی مانند مطهرات و نجاسات برای بسیاری از افراد آشناست، اما در عمل وقتی قرار است درباره حلال یا حرام بودن یک ماده تصمیم‌گیری شود، موضوع وارد لایه‌های تخصصی می‌شود و به بررسی‌های دقیق در حوزه‌های مختلف نیاز دارد.
وی افزود: در موضوعاتی مانند آب، زمین، انتقال، استحاله و انقلاب، مفاهیمی وجود دارد که در ظاهر برای ما آشنا هستند، اما برای رسیدن به یک حکم دقیق درباره حلال یا حرام بودن یک محصول، باید از ظرفیت استادان و متخصصان حوزه‌هایی مانند شیمی و فیزیک استفاده کرد.
هاشمی با ذکر یک نمونه عملی توضیح داد: یک ماده رنگی غذایی ممکن است از یک حشره استخراج شود که در کشورهای شرق آسیا، به‌ویژه تایلند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر از نظر فقهی اثبات شود که این ماده بخشی از بدن آن حشره است، یک حکم دارد و اگر مشخص شود چنین نیست، حکم دیگری خواهد داشت. از سوی دیگر، تجارت گسترده‌ای نیز پیرامون همین مواد وجود دارد و نمی‌توان این موضوعات را نادیده گرفت.
«مرکز تحقیقات حلال، ورود علمی را وظیفه خود قرار داده است»
دبیر اجرایی همایش گفت: در دنیای امروز که تجارت حلال به یک حوزه جدی تبدیل شده، ناگزیر هستیم به چنین موضوعاتی ورود کنیم. مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی نیز یکی از وظایف خود را ورود علمی به این حوزه‌ها قرار داده است.
وی افزود: در این مرکز، موضوعات مختلف از نظر علمی بررسی می‌شوند؛ برای مثال، ممکن است درباره یک حشره بررسی شود که در چه گروهی از موجودات قرار می‌گیرد و ویژگی‌های زیستی آن چیست. افرادی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، از جمله نخبگان و پژوهشگران برجسته کشور هستند.
هاشمی با اشاره به کاربرد حلال در حوزه پزشکی گفت: در کشور شرکتی در زمینه بیوایمپلنت‌های پوستی و بافتی فعالیت می‌کند و به نوعی قطعات جایگزین برای بدن انسان تولید می‌کند. در برخی موارد، قطعات مورد نیاز بر اساس قالب بدن فرد تولید می‌شوند و سپس برای استفاده در بدن او آماده می‌شوند.
وی ادامه داد: بسیاری از کشورهای مسلمان ترجیح می‌دهند اگر قرار است بافت یا قطعه‌ای وارد بدن آنان شود، منشأ آن برایشان مشخص و مطابق با موازین حلال باشد. این موضوع در حوزه‌های آرایشی و بهداشتی، تجهیزات و ملزومات پزشکی و بسیاری از فرآورده‌های سلامت‌محور نیز اهمیت دارد.
«حلال از غذا تا گردشگری و هتلداری»
سخنگوی سازمان غذا و دارو با بیان اینکه حوزه حلال بسیار گسترده است، اظهار کرد: حلال فقط به غذا محدود نمی‌شود و حوزه‌هایی مانند گردشگری، کشاورزی، پوشاک، هتلداری و سفر را نیز دربرمی‌گیرد.
هاشمی گفت: اگر بخواهیم به‌صورت خلاصه حلال را تعریف کنیم، می‌توان گفت حلال علاوه بر معیارهای مربوط به حلیت، معیارهای سلامت را نیز در خود دارد و موضوعات مرتبط با آن نیازمند بررسی‌های علمی و تخصصی است.
وی افزود: نخستین همایش بین‌المللی حلال و سلامت نیز با همین نگاه برگزار خواهد شد و امیدواریم با حضور رئیس‌جمهور و وزیران و مسئولان مرتبط، زمینه توجه بیشتر به ابعاد مختلف این حوزه فراهم شود.
«بازار ۷ هزار میلیارد دلاری حلال؛ سهم ایران ۰/۲ درصد»
دکتر حسین رستگار، رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو، در بخش دیگری از این نشست با اشاره به گستردگی بازار جهانی حلال فراتر از حوزه غذا، سهم ایران را تنها یک تا دو دهم درصد از ۷ هزار میلیارد دلار ارزیابی کرد و گفت: این رقم با جایگاه جمهوری اسلامی ایران همخوانی ندارد.
رستگار در ابتدای سخنان خود توضیح داد که چرا در این همایش، واژه «سلامت» در کنار «حلال» قرار گرفته است. به گفته او، اگر پیش از این بحث حلال بیشتر در چارچوب ذبح شرعی و غیرشرعی باقی مانده بود، امروزه این مفهوم به یک پدیده اقتصادی با ابعاد جهانی تبدیل شده است.
وی با اشاره به اقدامات کشورهای مختلف در این حوزه یادآور شد: مالزی هم مرکز تأیید حلال و هم مرجع فقهی تخصصی در این زمینه را راه‌اندازی کرده است. ترکیه نیز با سرعت قابل توجهی در حال پیشروی در این مسیر است و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نیز ورود خود را به این بازار آغاز کرده‌اند.
«دامنه حلال بسیار فراتر از غذاست»
رئیس مرکز حلال سازمان غذا و دارو به باور رایج در جامعه اشاره کرد و گفت: ذهنیت عمومی مردم، محصولات حلال را تقریبا معادل مواد غذایی می‌داند، در حالی که این مفهوم در حوزه‌های بسیار دیگری نیز کاربرد دارد.
به گفته رستگار، در بخش دارویی، مباحثی مانند پیوند اعضا، سل‌تراپی و ژن‌درمانی همگی با ملاحظات حلال سروکار دارند. در صنعت آرایشی و بهداشتی نیز بسیاری از مواد اولیه، از جمله روغن‌ها، ممکن است ریشه حیوانی داشته باشند و باید از منظر شرعی ارزیابی شوند.
وی با مثال‌های مشخص‌تری توضیح داد: برخی ملزومات پزشکی از پودر استخوان یا تاندون انسانی ساخته می‌شوند و در این موارد، علاوه بر جنبه حلال، ملاحظات اخلاقی و شرعی نیز مطرح است. رستگار همچنین به مسئله‌ای بین‌المللی اشاره کرد و گفت: قاچاق و سرقت اعضای بدن، از جمله استخوان و تاندون کودکان، از خطرات جهانی است و همین امر اهمیت بررسی حلال بودن تجهیزات پزشکی را دوچندان می‌کند.
«از بازی‌های رایانه‌ای تا مد و فشن»
رستگار با گسترش دادن بحث، تأکید کرد که مرزهای مفهوم حلال بسیار وسیع‌تر از آنچه در ذهن عمومی جا افتاده است.
وی حوزه‌هایی مانند بازی‌های رایانه‌ای، صنعت حمل‌ونقل و حتی مد و فشن را از جمله حوزه‌هایی برشمرد که در آن‌ها ملاحظات حلال مطرح می‌شود. به باور او، هر محصول یا محتوایی که به روح و روان انسان آسیب وارد کند، از منظر ملاحظات حلال قابل بررسی است.
رستگار در این بخش اصرار داشت که رقم ۷ هزار میلیارد دلاری تجارت حلال در جهان، صرفا به غذا اختصاص ندارد و این مفهوم در بخش‌های بسیار دیگری از اقتصاد و تجارت جهانی جایگاه خود را پیدا کرده است.
«چین و آمریکا نیز بازیگران اصلی این بازار هستند»
یکی از نکات قابل توجهی که رستگار در این نشست مطرح کرد، حضور کشورهایی غیراسلامی در زمره تولیدکنندگان و صادرکنندگان بزرگ محصولات حلال بود.
وی با اشاره به این موضوع گفت: چین و آمریکا به قطب‌های بزرگی برای تولید و صدور محصولات حلال تبدیل شده‌اند. در مقابل، سهم ایران از این بازار عظیم تنها یک تا دو دهم درصد است.
رئیس مرکز حلال سازمان غذا و دارو با لحنی جدی تأکید کرد: این میزان حضور، با جایگاه و شأن جمهوری اسلامی ایران سازگار نیست و باید برنامه‌ریزی جدی برای گسترش حضور ایران در بازار جهانی حلال صورت گیرد.
وی همچنین موضوع حلال را فرصتی برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و اقتصادی ایران با کشورهای اسلامی ارزیابی کرد و گفت: می‌توان از طریق این موضوع، پیوندهای معنوی، فرهنگی و اجتماعی با کشورهای مسلمان جهان را عمیق‌تر کرد.
«۷۵ درصد کالاهای حلال زیرمجموعه سازمان غذا و دارو هستند»
رستگار در بخش دیگری از سخنان خود به اهداف برگزاری همایش بین‌المللی حلال و سلامت پرداخت و گفت: یکی از اهداف اصلی این رویداد، آگاه‌سازی عمومی درباره مفهوم حلال و ابعاد آن است، به‌ویژه در بُعد سلامت که بخش بزرگی از این مفهوم را تشکیل می‌دهد.
وی به یک ویژگی بازار جهانی حلال نیز اشاره کرد: در بسیاری از کشورها، محصولات دارای گواهی حلال با قیمت بالاتری نسبت به محصولات معمولی عرضه می‌شوند، زیرا خریدار علاوه بر رعایت الزامات شرعی، به کیفیت و سلامت محصول نیز اهمیت می‌دهد.
رستگار همچنین آمار دقیقی ارائه داد و گفت: حدود ۷۵ درصد از کالاهای حلال در حیطه وظایف سازمان غذا و دارو قرار دارد و این سازمان به‌عنوان زیرمجموعه وزارت بهداشت، مسئولیت مدیریت سلامت این محصولات را بر عهده دارد.
وی در این بخش بر ضرورت همکاری بین‌بخشی تأکید کرد و گفت: از سازمان استاندارد تا بخش رسانه و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، همه باید در کنار هم قرار بگیرند. حتی در حوزه گردشگری نیز ملاحظات حلال و سلامت وجود دارد و این می‌تواند نقطه اشتراک وزارت میراث فرهنگی و وزارت بهداشت باشد.
«محصول حلال باید هم سالم و هم باکیفیت باشد»
عباس مهدی‌زاده، مدیر راهبری، پایش و امور استان‌های غذا و دارو و دبیر علمی همایش، در بخش خود از این نشست بر ابعاد دوگانه محصولات حلال تأکید کرد.
وی با این توضیح که بحث حلال، پاسخی به نیاز اعتقادی و فقهی مسلمانان است، گفت: یک محصول غذایی می‌تواند از نظر ایمنی و کیفیت در سطح جهانی باشد و در همه نقاط دنیا مصرف شود، اما برای مسلمانان، بُعد اعتقادی و حلال بودن آن نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
مهدی‌زاده با اشاره به تفاوت محصولات مختلف توضیح داد: در دنیا، برخی غذاها در تمام مراحل تولید، فرآیند حلال بودن آن‌ها کنترل می‌شود. اما محصولات دیگری نیز وجود دارند که در یکی از مراحل تولید، این ویژگی را ندارند. به عنوان مثال، ژلاتین با منشأ خوکی از نظر اسلام حرام است و کاربرد گسترده‌ای در صنعت غذایی دارد.
وی تأکید کرد: نقش مرکز حلال این است که کمک کند تولیدکنندگان، شرایط محصولات خود را اصلاح کنند و مصرف‌کننده نهایی با اطمینان کامل از حلال بودن محصول استفاده کند.
مهدی‌زاده هدف نهایی برگزاری این همایش را نیز بیان کرد: تکمیل پژوهش‌ها در حوزه حلال و رسیدن به توانایی تولید محصولات سلامت حلال، هم برای بازار داخلی و هم برای رقابت در سطح بین‌المللی. این محصولات باید هم از نظر فقهی نظارت و پایش داشته باشند و هم ضوابط استاندارد و بهداشتی را رعایت کنند.
«بیماران و سالمندان نیز حق دارند از این ظرفیت بهره‌مند شوند»
نقی شهابی‌مجد، معاون توسعه و منابع سازمان غذا و دارو و رئیس شورای سیاست‌گذاری همایش، در بخش پایانی نشست خبری به پیام کلی برنامه حلال و سلامت پرداخت.
وی با تأکید بر اینکه این همایش در زمان و مکان مناسبی (۱۱ آبان در سالن سران اجلاس) برگزار می‌شود، گفت: هر برنامه‌ای که پایه و اساس درست داشته باشد، وقتی قرآن و سنت را مبنا قرار می‌دهد، بلافاصله بحث عقل و خرد هم مطرح می‌شود. مطالعات علمی نیز نشان داده‌اند که بدن سالم انسان از راه‌های متعدد تعادل خود را حفظ می‌کند و این خود بازتاب عقل الهی در خلقت است.
شهابی‌مجد به نکته مهمی در مورد گروه‌های آسیب‌پذیر اشاره کرد و گفت: حلال بودن محصولات برای بیماران و سالمندان نیز اهمیت دارد. فردی که دچار سندرم خاص است یا در دوران سالمندی با آلزایمر دست‌وپنجه نرم می‌کند، نباید از این ظرفیت محروم بماند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت این همایش گفت: آنچه قرار است در این همایش شکل بگیرد، تکراری از تجربه‌ای است که در کشورهای دیگر محقق شده و اهمیت آن در حوزه سلامت اثبات شده است.