در ابتدای این نشست، اکرم‌السادات هاشمی‌پور، دبیر انجمن شعر برگ، درباره شکل‌گیری این انجمن گفت: این نشست‌ها با حضور جمعی از شاعران و نویسندگان حوزه کودک و نوجوان تشکیل شده است تا در کنار یک‌دیگر، فرصت بیشتری برای نوشتن، گفت‌وگو و بهره‌گیری از تجربه‌های یکدیگر فراهم شود.

هشتمین نشست انجمن شعر برگ با موضوع «مخاطب‌شناسی» برگزار شد

هاشمی پور افزود: قرار بر این بود که در کنار نشست‌های منظم اعضا، هر سه یا چهار نشست از یکی از استادان و چهره‌های باتجربه حوزه ادبیات دعوت شود تا اعضای انجمن از تجربه‌ها و راهنمایی‌های آنان استفاده کنند؛ چراکه حتی کوچک‌ترین تجربه‌های یک استاد می‌تواند برای شاعران و نویسندگان جوان راهگشا و اثرگذار باشد.

او با اشاره به برگزاری هشت نشست انجمن شعر برگ، موضوع این نشست را «مخاطب‌شناسی» عنوان کرد و گفت: اعضای انجمن به دلیل فعالیت در حوزه کودک و نوجوان، نیاز دارند شناخت دقیق‌تری از مخاطبان خود داشته باشند تا بتوانند آثاری مناسب‌تر برای آنان تولید کنند.

هشتمین نشست انجمن شعر برگ با موضوع «مخاطب‌شناسی» برگزار شد

ابراهیمی از تجربه نسل خود در ادبیات کودک و نوجوان گفت

در ادامه نشست، جعفر ابراهیمی(شاهد)، با مرور بخشی از تجربه‌های خود و نسل نخست شاعران و نویسندگان کودک و نوجوان پس از انقلاب، درباره روند شکل‌گیری ادبیات کودک و نوجوان و تغییر نگاه به مخاطب سخن گفت.

او با اشاره به محدود بودن تعداد شاعران و نویسندگان فعال این حوزه در سال‌های نخست پس از انقلاب اظهار کرد: در آن دوره، نسل جدید هنوز تجربه کافی نداشت و بسیاری از فعالان حوزه کودک و نوجوان تلاش می‌کردند از تجربه‌های دوران کودکی و نوجوانی خود و خاطره‌هایی که از آن سال‌ها داشتند، برای تولید اثر استفاده کنند.

ابراهیمی یکی از تجربه‌های مهم خود را سرودن شعر درباره جنگ و کودکان مناطق جنوبی کشور دانست و توضیح داد که پس از آغاز جنگ تحمیلی، با توجه به شرایط کودکان مناطق درگیر جنگ، شعری برای آنان سرود و این اثر در همان روزهای ابتدایی جنگ منتشر شد.

او همچنین از تأثیر تجربه‌های شخصی و خانوادگی بر شکل‌گیری برخی آثارش گفت و توضیح داد که گاهی یک اتفاق ساده در زندگی، سال‌ها بعد به شعر تبدیل می‌شود.

این شاعر و نویسنده کودک و نوجوان در ادامه به وضعیت ادبیات کودک پیش از انقلاب اشاره کرد و گفت: در آن زمان تلاش می‌شد وجود و اهمیت ادبیات کودک به جامعه و مسئولان شناسانده شود. به گفته او، پس از انقلاب این وظیفه بر دوش نسل جدید شاعران و نویسندگان قرار گرفت تا این مسیر را ادامه دهند و ادبیات کودک و نوجوان را گسترش دهند.

هشتمین نشست انجمن شعر برگ با موضوع «مخاطب‌شناسی» برگزار شد

شناخت گروه‌های سنی؛ یکی از چالش‌های مهم

ابراهیمی یکی از مسائل مهم سال‌های ابتدایی فعالیت شاعران کودک و نوجوان را نبود شناخت دقیق از گروه‌های سنی و مخاطب‌شناسی دانست و گفت در آن دوره بیشتر آثار برای کودکان دبستانی نوشته می‌شد و توجه به خردسالان و نوجوانان به شکل امروز وجود نداشت.

او همچنین درباره زبان شعر کودک گفت: استفاده از زبان محاوره اگرچه می‌تواند شعر را ساده‌تر کند، اما کار کردن با زبان معیار دشوارتر است و ظرفیت‌های بیشتری برای شاعر ایجاد می‌کند.

ابراهیمی با اشاره به تفاوت نگاه کودک و نوجوان به مفهوم زمان اظهار کرد: کودک بیشتر در زمان حال زندگی می‌کند و درگیر مفهوم زمان به معنای بزرگسالانه آن نیست؛ اما در دوره نوجوانی، انسان برای نخستین بار با موضوعاتی مانند آینده، هویت، جایگاه اجتماعی و نگرانی‌های مربوط به فردا مواجه می‌شود.

او تأکید کرد مخاطب کودک و نوجوان ثابت نیست و نمی‌توان برای همیشه مجموعه‌ای از اصول یکسان برای شناخت این مخاطب تعیین کرد؛ زیرا زبان، زمانه، شرایط اجتماعی و علایق کودکان و نوجوانان تغییر می‌کند.

هشتمین نشست انجمن شعر برگ با موضوع «مخاطب‌شناسی» برگزار شد

شعر کودک و نوجوان می‌تواند دروازه ورود به ادبیات باشد

ابراهیمی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گفت‌وگویی که با برخی استادان ادبیات داشته است، درباره ضرورت تولید شعر برای کودکان و نوجوانان گفت: همه مخاطبان شعر کودک و نوجوان قرار نیست در آینده شاعر یا ادیب شوند؛ بلکه بخشی از این مخاطبان اساساً هنوز علاقه‌ای به شعر و ادبیات ندارند.

او تأکید کرد: یکی از کارکردهای ادبیات کودک و نوجوان این است که بتواند این گروه را به مطالعه و ادبیات علاقه‌مند کند و به تدریج آنان را به سمت آثار جدی‌تر ادبی هدایت کند.

ابراهیمی با اشاره به تجربه خود از مطالعه داستان‌های پلیسی در دوران نوجوانی، این آثار را نمونه‌ای از آثاری دانست که حتی اگر در سطح ادبیات کلاسیک نباشند، می‌توانند نقطه آغاز علاقه‌مند شدن یک نوجوان به کتاب و مطالعه باشند.

او در بخش دیگری از صحبت‌های خود به شرایط اجتماعی پس از انقلاب و تأثیر آن بر گسترش کتاب‌خوانی اشاره کرد و گفت فضای عمومی جامعه و افزایش میل به دانستن و مطالعه، در رشد ادبیات کودک و نوجوان نیز تأثیرگذار بود.

عشق؛ موضوعی که مدتی از شعر نوجوان حذف شد

ابراهیمی همچنین به موضوع‌هایی پرداخت که در دوره‌ای امکان طرح آنها در شعر نوجوان کمتر وجود داشت و گفت عشق یکی از موضوعات مهم دوران نوجوانی است که برای مدتی از شعر نوجوان کنار گذاشته شده بود.

او تأکید کرد: برای شناخت مخاطب نوجوان، باید ویژگی‌های واقعی زندگی و دغدغه‌های او را شناخت و نمی‌توان صرفاً با مجموعه‌ای از قواعد ثابت درباره این مخاطب شعر نوشت

هشتمین نشست انجمن شعر برگ با موضوع «مخاطب‌شناسی» برگزار شد

نیک‌طلب: نخست باید بدانیم مخاطب ما کیست

در ادامه، بابک نیک‌طلب، شاعر کودک و نوجوان با تأکید بر اهمیت شناخت مخاطب، درباره مرزبندی میان گروه‌های سنی کودک، نوجوان و جوان سخن گفت.

او با اشاره به تجربه شخصی خود در حوزه شعر کودک و نوجوان اظهار کرد که نگاه شاعر به این حوزه در طول زمان تغییر می‌کند و شاعر باید همواره نسبت به مخاطب و ویژگی‌های او بازنگری داشته باشد.

نیک‌طلب تأکید کرد: زبان شعر کودک و نوجوان باید با مناسبات امروز و ویژگی‌های مخاطب معاصر مورد توجه قرار گیرد و یکی از پرسش‌های اساسی شاعر این است که «مخاطب ما کیست؟»

او همچنین بر اهمیت نقد و دریافت بازخورد پیش از انتشار آثار تأکید کرد و گفت حضور شاعران در جلسات ادبی و شنیدن نظر دیگران می‌تواند به اصلاح و ارتقای شعر کمک کند.

هشتمین نشست انجمن شعر برگ با موضوع «مخاطب‌شناسی» برگزار شد

شعرخوانی و نقد آثار شاعران

در بخش دیگری از این نشست، جمعی از شاعران حاضر به شعرخوانی پرداختند و آثار آنان از سوی جعفر ابراهیمی و دیگر حاضران مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

در این بخش، موضوع‌هایی همچون زبان و لحن شعر، موسیقی و وزن، تصویرسازی، تناسب مضمون با گروه سنی، توجه به ویژگی‌های مخاطب کودک و نوجوان و ضرورت پرداخت و بازنگری در آثار مورد توجه قرار گرفت.

همچنین در نقد برخی آثار بر اهمیت ایجاد ارتباط میان شعر و تجربه زیسته مخاطب، توجه به امید و آینده و پرهیز از نگاه کلیشه‌ای به گروه‌های سنی تأکید شد.

در بخش دیگری از گفت‌وگوها، حاضران درباره نقش نشست‌های انجمن در ایجاد فضای مناسب برای شعرخوانی، دریافت بازخورد و اصلاح آثار پیش از انتشار سخن گفتند.

هشتمین نشست انجمن شعر برگ در مجموع با محوریت «مخاطب‌شناسی» و با هدف بررسی دقیق‌تر ویژگی‌های مخاطبان کودک و نوجوان و ارتقای کیفیت آثار ادبی این حوزه روز ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ برگزار شد.