به گزارش جامعه ایده آل؛نشست خبری سومین دوره جشنواره ملی نشان نیکوکاری صبح امروز (یکشنبه، اول شهریورماه) با سخنرانی حجتالاسلام احمد شرفخانی، رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار شد. وی در این نشست با گرامیداشت یاد رهبر شهید انقلاب اسلامی و شهدا، از آغاز فراخوان ثبتنام این جشنواره خبر داد و بر لزوم حرکت از نیکوکاری مقطعی به سمت خیر جمعی سازمانیافته و استقرار نظام صلاحیت حرفهای در مؤسسات خیریه تأکید کرد.
ریشههای تاریخی نیکوکاری در فرهنگ ایرانی
حجتالاسلام شرفخانی در آغاز سخنان خود یاد و خاطره شهدا و بهویژه رهبر شهید انقلاب اسلامی را گرامی داشت و ابراز امیدواری کرد که استمرار دهنده راه و اندیشه آنان در حوزه امور خیریه و مسائل اجتماعی باشیم.
وی با اشاره به پیشینه کهن نیکوکاری در ایران، این فرهنگ را نه یک رفتار مقطعی و مناسبتی، بلکه ستون اصلی هویت اجتماعی، فرهنگی و تاریخی مردم ایران توصیف کرد و گفت: از صدقات و نذرات دینی گرفته تا بنای مساجد، مدارس، درمانگاهها و بیمارستانها، همواره در تار و پود جامعه ایرانی حضور داشته است. حمایت از ایتام، بیماران و خانوادههای نیازمند، همچنین همدلی مردم در بحرانهایی همچون سیل و زلزله، جلوههایی از این سرمایه ماندگار اجتماعی است.
به باور وی، ایستادگی مردم در برابر حوادث طبیعی از کرونا گرفته تا شرایط جنگی، نمونهای روشن از مسئولیتپذیری جمعی است که باید آن را سرمایهای ارزشمند برای کشور دانست.
گستردگی موقوفات؛ ظرفیتی مغفول
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف در ادامه به آمار موقوفات کشور اشاره کرد و افزود: اکنون نزدیک به ۲۳۰ هزار موقوفه در کشور به ثبت رسیده که با احتساب رقبات آنها، از یک میلیون و ۴۰۰ هزار واحد فراتر میرود. این موقوفات با بیش از ۸۰۰ نیت گوناگون از سوی واقفان شکل گرفتهاند؛ امری که ژرفای فرهنگ اهدا و مسئولیت اجتماعی در ایران را بهخوبی نشان میدهد.
از فردگرایی خیرخواهانه تا خیر جمعی سازمانیافته
شرفخانی سپس به تحول بنیادین در رویکرد نیکوکاری اشاره کرد و توضیح داد: در گذشته بسیاری از اقدامات خیر بهصورت فردی و توسط خود واقف یا خیر مدیریت میشد، اما قرآن کریم نیز بر همافزایی در امور خیر تأکید دارد و «خیر جمعی» را بر اقدامات پراکنده ترجیح مینهد.
به گفته وی، خیر جمعی زمانی محقق میشود که تخصصها و تجربههای گوناگون در کنار هم قرار گیرند؛ در این صورت، نهتنها نیازهای مقطعی برطرف میشود، بلکه زمینه حل ریشهای نظام مسائل اجتماعی فراهم خواهد شد. این رویکرد، اقدامات خیرخواهانه را از سطح فردی و مقطعی به سطح حرفهای، پایدار و اثرگذار ارتقا میدهد.
وی با اشاره به روند تاریخی توسعه خیر جمعی پس از انقلاب اسلامی خاطرنشان کرد: پیش از انقلاب، شمار مؤسسات خیریه محدود بود، اما امروزه با گسترش بنیادها، انجمنها، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی، شبکه گستردهای از فعالیتهای خیر سازمانیافته شکل گرفته است.
شفافیت و تخصص؛ دو بال اعتماد عمومی
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف، صرف برخورداری از نیت خیر و سرمایه مالی را برای اثربخشی یک مؤسسه کافی ندانست و یادآور شد: فعالیت خیر باید در کنار منابع، با نگاه تخصصی، برنامهریزی دقیق و اولویتبندی نظاممند مسائل اجتماعی همراه باشد.
شرفخانی افزود: در برخی کشورها، مؤسسات خیریه نهتنها ارزیابی عملکرد را میپذیرند، بلکه برای دریافت گواهی شفافیت مالی و اثربخشی هزینه میکنند و تمدید مجوز آنها منوط به رعایت این استانداردهاست؛ الگویی که هنوز در کشور ما بهطور کامل نهادینه نشده است.
چشمانداز جشنواره؛ از تقدیر تا الگوسازی
وی با تشریح اهداف جشنواره ملی نشان نیکوکاری گفت: هدف اصلی این رویداد صرفاً تقدیر و تجلیل نیست، بلکه شناسایی و معرفی تشکلهایی است که در گمنامی، اما با کیفیت حرفهای فعالیت میکنند. تکثیر این الگوها، ارتقای شاخصهای علمی و تخصصی، افزایش اعتماد عمومی به نهادهای مردمی و در نهایت تقویت سرمایه اجتماعی، مأموریت اصلی این جشنواره است.
به گفته شرفخانی، گاه یک تخلف یا خطای کوچک از سوی یک مؤسسه، کل اعتماد عمومی به مجموعه تشکلهای خیریه را نشانه میگیرد؛ از همین رو، استقرار نظام سطحبندی و ارزیابی صلاحیت حرفهای، ضرورتی اجتنابناپذیر برای صیانت از سرمایه اجتماعی نیکوکاری کشور به شمار میرود.
فرآیند ثبتنام؛ از مهر تا بهمن
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف درباره سیر اجرایی جشنواره توضیح داد: در نخستین دوره تنها تشکلهای دارای مجوز از وزارت کشور، بهزیستی، نیروی انتظامی و وزارت ورزش و جوانان حق حضور داشتند. در دوره دوم، مراکز نیکوکاری به جمع شرکتکنندگان پیوستند و در دوره سوم، گروههای جهادی سازمانیافته نیز به این فهرست افزوده شدهاند.
بر اساس اعلام وی، ثبتنام از طریق سامانه اینترنتی جشنواره تا پایان مهرماه ادامه خواهد داشت و پس از آن مراحل غربالگری، داوری و ارزیابیهای میدانی آغاز میشود. در این ارزیابیها، اعضای هیئت علمی با حضور در مؤسسات، اسناد ارائهشده را با عملکرد واقعی تطبیق خواهند داد و در نهایت، مراسم اختتامیه در بهمنماه با معرفی برگزیدگان برگزار خواهد شد.
رشد چشمگیر مشارکت در دو دوره گذشته
شرفخانی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به استقبال گسترده تشکلها گفت: در سال ۱۴۰۳، یکهزار و ۹۹۸ تشکل خیریه در جشنواره شرکت کردند که از میان آنها ۲۳ تشکل موفق به دریافت نشان نیکوکاری و چهار تشکل شایسته تقدیر شدند.
وی افزود: این روند در سال ۱۴۰۴ با جهش قابل توجهی همراه بود؛ بهطوریکه هفتهزار و ۶۹۴ مجموعه شامل دوهزار و ۵۳۳ تشکل خیریه و ۵۶۱ مرکز نیکوکاری ثبتنام کردند و در نهایت ۱۵ مؤسسه خیریه و هشت مرکز نیکوکاری به دریافت نشان نیکوکاری نائل شدند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف این آمار را فراتر از ارقام صرف توصیف کرد و اظهار داشت: این ارقام بیانگر اراده جمعی برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی و حرفهایسازی فعالیتهای خیر جمعی در کشور است؛ خواستی که امروز بیش از هر زمان دیگر در میان تشکلهای مردمی احساس میشود.
