در این مراسم، محسن شاکری‌نژاد، رئیس مرکز تحقیقات صداوسیما، سیدمهدی ناظمی، دبیر کارگروه سبک زندگی و خانواده ستاد تحول صداوسیما، حامد حجتی، مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه، حامد توکلیان، تهیه‌کننده، داوود جلیلی، کارگردان، زهره‌سادات لاجوردی، نماینده مجلس شورای اسلامی و امیرحسین بانکی‌پور، نایب‌رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس و رئیس کمیته جمعیت و خانواده، سخنرانی کردند.
بحران جمعیت؛ مسئله‌ای فرهنگی با نمودهای اقتصادی

محسن شاکری‌نژاد، رئیس مرکز تحقیقات صداوسیما، در این مراسم با اشاره به فاصله میان پژوهش و تولیدات رسانه‌ای گفت: آثاری که صرفاً شعاری باشند و پیوست پژوهشی نداشته باشند، نمی‌توانند محصولی پژوهش‌محور ارائه کنند.

وی با اشاره به دیدگاه‌های دیوید رایزمن، جامعه‌شناس آمریکایی، جوامع را به سه دسته سنتی، در حال توسعه و مدرن تقسیم کرد و افزود: در جوامع سنتی، نرخ زادوولد و مرگ‌ومیر هر دو بالا بود و نوعی تعادل جمعیتی وجود داشت. در جوامع در حال توسعه، با وجود تداوم نرخ بالای زادوولد، کاهش مرگ‌ومیر به‌دلیل پیشرفت‌های پزشکی و کشاورزی، موجب برهم خوردن این تعادل شد؛ اما در جوامع مدرن، هر دو شاخص زادوولد و مرگ‌ومیر کاهش می‌یابد.

شاکری‌نژاد همچنین به تقسیم‌بندی رایزمن درباره انواع انسان اشاره کرد و گفت: انسان سنت‌راهبر تحت تأثیر سنت‌ها زندگی می‌کند، انسان درون‌راهبر پس از فاصله گرفتن از سنت‌ها بر اساس اندیشه و تصمیم شخصی حرکت می‌کند و انسان برون‌راهبر از بیرون هدایت می‌شود. در عصر حاضر، رسانه یکی از مهم‌ترین عوامل هدایت‌کننده انسان برون‌راهبر است.

رئیس مرکز تحقیقات صداوسیما، بحران جمعیت را مسئله‌ای «ظاهراً اقتصادی و باطناً فرهنگی» دانست و اظهار کرد: بسیاری تلاش می‌کنند بحران جمعیت را صرفاً اقتصادی معرفی کنند؛ در حالی که اگر این مسئله فقط اقتصادی بود، در مناطق برخوردار نباید با کاهش زادوولد مواجه می‌شدیم. تجربه نشان می‌دهد در برخی مناطق کم‌برخوردار، نرخ فرزندآوری همچنان بالاتر است و در بعضی مناطق برخوردار، کاهش جمعیت جدی‌تر دنبال می‌شود.

وی با انتقاد از تغییر الگوهای مصرف و سبک زندگی افزود: در گذشته، استفاده چند فرزند از لباس و وسایل یکدیگر امری عادی بود؛ اما امروز برای تولد هر فرزند، مجموعه‌ای از کالاها و لوازم جدید ضروری تلقی می‌شود. این تغییر نگرش، نشان‌دهنده ابعاد فرهنگی مسئله فرزندآوری است.
ضرورت نقش‌آفرینی رسانه ملی

شاکری‌نژاد با انتقاد از برخی تبلیغات رسانه‌ای که خانواده‌های کم‌جمعیت را به‌عنوان الگوی غالب نمایش می‌دهند، گفت: صداوسیما در حوزه فرهنگ‌سازی و اصلاح نگرش‌ها مسئولیت دارد و باید در تولیدات و تبلیغات، خانواده‌های پرجمعیت را نیز به شکل طبیعی و باورپذیر به تصویر بکشد.

وی افزود: حتی در معرفی سبک زندگی چهره‌های مشهور خارجی نیز معمولاً برخی ویژگی‌های ظاهری و مصرفی آنها مورد توجه قرار می‌گیرد، اما تعداد فرزندان و الگوی خانوادگی آنان نادیده گرفته می‌شود. رسانه باید در انتخاب و بازنمایی الگوها، نگاه دقیق‌تری داشته باشد.

رئیس مرکز تحقیقات صداوسیما بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌های مختلف تأکید کرد و گفت: حل مسئله جمعیت تنها با فعالیت یک سازمان امکان‌پذیر نیست. صداوسیما، وزارت علوم، مجلس شورای اسلامی، دولت و دیگر دستگاه‌های مسئول باید در یک مسیر هماهنگ حرکت کنند تا اقدامات انجام‌شده به نتیجه برسد.
ضرورت دانش‌محوری در مدیریت رسانه

سیدمهدی ناظمی، دبیر کارگروه سبک زندگی و خانواده ستاد تحول صداوسیما، با قدردانی از عوامل تولید مستند «اجتماع تنها» گفت: امیدواریم این شیوه تولید، الگویی برای برنامه‌های مشابه در سازمان صداوسیما باشد و روزی برسد که تولیدات رسانه‌ای، پژوهشی و متکی بر داده‌های معتبر باشند.

وی با تأکید بر اهمیت دانش‌محوری در مدیریت فرهنگی و رسانه‌ای اظهار کرد: تلاش و انگیزه مدیران و فعالان رسانه‌ای ارزشمند است، اما بدون فهم عمیق و دانش تخصصی، فعالیت‌ها به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.

ناظمی افزود: در بسیاری از نظام‌های رسانه‌ای جهان، تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران از میان افراد پژوهشگر و صاحب دانش انتخاب می‌شوند. تولیدکننده وظیفه تولید اثر را بر عهده دارد و مدیریت رسانه، نیازمند دانش، پژوهش، تحلیل و سیاست‌گذاری است؛ بنابراین این دو مسئولیت نباید با یکدیگر خلط شوند.

وی درباره مسئله جمعیت گفت: امروز تقریباً همه درباره اهمیت بحران جمعیت اتفاق نظر دارند و آمارها و پژوهش‌ها نیز این موضوع را به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی کشور نشان می‌دهند. با این حال، باید بررسی کنیم که آیا در سیاست‌گذاری و اجرای برنامه‌های جمعیتی نیز به اندازه تشخیص مسئله، عالمانه و دقیق عمل می‌کنیم یا خیر.

دبیر کارگروه سبک زندگی و خانواده ستاد تحول صداوسیما، رسانه ملی را یکی از سنگرهای اصلی مواجهه با مسائل اساسی کشور دانست و گفت: صداوسیما تلاش می‌کند این مسائل را بر اساس فکر و پژوهش پیگیری کند و انتظار می‌رود مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز از این رویکرد حمایت کنند.
جمعیت باید به روایت غالب رسانه تبدیل شود

حامد حجتی، مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه، نیز در این مراسم با اشاره به اهمیت موضوع جمعیت در بیانات رهبر انقلاب اظهار کرد: مسئله جمعیت یکی از موضوعات مهم در تاریخ انقلاب اسلامی است و تذکرهای ایشان درباره اشتباهات گذشته در این حوزه، مسئولیت دستگاه‌های مختلف را سنگین‌تر می‌کند.

وی با اشاره به فرآیند تولید مستند «اجتماع تنها» گفت: تولید این مستند در مرکز پژوهش‌های اسلامی رسانه نزدیک به چهار سال زمان برد؛ چراکه تلاش شد اثر بر پایه پژوهش جدی شکل بگیرد. ابتدا پژوهش انجام شد، سپس محتوای پژوهشی به متن، تصویر، مصاحبه و در نهایت تدوین تبدیل شد و مراحل مختلف بازبینی را پشت سر گذاشت.

حجتی افزود: یکی از اهداف این پروژه، نشان دادن ظرفیت رسانه برای تبدیل پژوهش به محصول رسانه‌ای است. همچنین همکاری داوود جلیلی، از سینماگران فعال کشور، موجب شد تجربه و نگاه هنری در کنار پژوهش قرار گیرد و اثر از نظر تصویری نیز تقویت شود.

وی ادامه داد: نسخه‌ای ۱۶ دقیقه‌ای از این مستند نیز آماده شده است که علاقه‌مندان می‌توانند آن را مشاهده کنند. همچنین نسخه کامل پنج‌قسمتی مستند برای پخش آماده خواهد شد.

مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه با اشاره به نقش سیدمهدی ناظمی در مراحل پایانی تولید گفت: پس از آماده شدن دو قسمت نخست، کارگروه سبک زندگی و خانواده ستاد تحول صداوسیما به پروژه پیوست و پیشنهادها و ملاحظات این کارگروه در تکمیل سه قسمت پایانی و بخش‌هایی از فرآیند تولید مورد استفاده قرار گرفت.

حجتی در پایان تأکید کرد: برای اثرگذاری در حوزه جمعیت، رسانه به یک روایت غالب نیاز دارد و تولید یک یا چند اثر به‌تنهایی کافی نیست. موضوع جمعیت باید به یکی از روایت‌های اصلی رسانه جمهوری اسلامی تبدیل شود؛ چراکه کشور با بحرانی جدی مواجه است و بی‌توجهی به آن می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد.
«آهنگ رشد جمعیت خطرناک است»

حامد توکلیان، تهیه‌کننده مستند «اجتماع تنها»، درباره روند تولید این اثر گفت: نسخه نخست مستند در اسفند ۱۴۰۴ آماده شد. تولید پروژه با طراحی طرح اولیه و انجام پژوهش آغاز شد و پس از آماده شدن فصل نخست، مراحل تکمیل و بازبینی ادامه پیدا کرد.

وی افزود: بخش‌هایی از مستند پیش از وقوع جنگ آماده شده بود، اما به‌دلیل شرایط ایجادشده و خروج برخی عوامل از تهران، روند تولید و پخش با وقفه مواجه شد. امیدواریم این مجموعه در زمان مناسبی پخش شود و مخاطبان بتوانند از محتوای آن استفاده کنند.

توکلیان با اشاره به تجربه خانواده‌های دوران دفاع مقدس اظهار کرد: بسیاری از رزمندگان با وجود آگاهی از احتمال شهادت، ازدواج کردند و تشکیل خانواده دادند. این موضوع می‌تواند برای جامعه امروز نیز پیام‌هایی داشته باشد؛ جامعه‌ای که به‌نوعی با آثار و تبعات جنگ مواجه است.

وی همچنین با اشاره به تأکیدهای رهبرشهید انقلاب درباره موضوع جمعیت گفت: مسئله جمعیت باید با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا روند فعلی رشد جمعیت، نگران‌کننده و خطرناک است.
تلاش برای تبدیل «دیدن» به «فهمیدن»

داوود جلیلی، کارگردان مستند «اجتماع تنها»، درباره انگیزه ساخت این اثر گفت: همواره تلاش کرده‌ام آثاری تولید کنم که برای خودم و دیگران ماندگار و اثرگذار باشد. موضوع جمعیت نیز از سال‌ها پیش یکی از دغدغه‌های من بود و علاقه داشتم درباره آن اثری پژوهشی و رسانه‌ای تولید کنم.

وی با اشاره به گفت‌وگو با یکی از کارشناسان خارجی افزود: در یکی از مصاحبه‌ها، موضوع بحران جمعیت در ایران به‌عنوان یک «سیاه‌چاله» مطرح شد که می‌تواند کشور را در خود فرو ببرد. این گفت‌وگو موجب شد ابعاد مسئله را با دقت بیشتری دنبال کنم.

جلیلی ادامه داد: در کنار این موضوع، روایت‌هایی درباره آغاز سیاست‌های کاهش جمعیت در ایران نیز بررسی شد. به نظر می‌رسد بخشی از مشکلات امروز، حاصل مسائلی است که طی سال‌های گذشته دیده شد اما به‌درستی فهم نشد.

کارگردان مستند «اجتماع تنها» درباره هدف این مجموعه گفت: تلاش کردیم مخاطب را از مرحله دیدن به مرحله فهمیدن برسانیم. اگر این مستند بتواند حتی یک نفر را از تصمیم به سقط جنین منصرف کند، یک نفر را نسبت به تشکیل خانواده به فکر وادارد یا تلنگری درباره پیامدهای تجرد ایجاد کند، هدف خود را محقق کرده است.
تأکید بر اجرای قانون جوانی جمعیت

زهره‌سادات لاجوردی، نماینده مجلس شورای اسلامی، یکی از راهکارهای مقابله با بحران جمعیت را ترویج سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی دانست و بر اجرای کامل قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تأکید کرد.

وی عملکرد صداوسیما در زمینه اجرای این قانون را مثبت ارزیابی کرد و گفت: قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از سال ۱۴۰۰ تصویب شده و مشوق‌هایی برای اجرای آن در نظر گرفته شده است. صداوسیما نیز در مقایسه با برخی دستگاه‌ها، در این زمینه ورود فعال‌تری داشته است.

لاجوردی با اشاره به اهمیت جمعیت در قدرت ملی کشور اظهار کرد: نیروی انسانی و جمعیت، از مؤلفه‌های اصلی قدرت کشورهاست و یکی از دغدغه‌های مهم رهبر انقلاب نیز مسئله کاهش جمعیت بوده است.
بانکی‌پور: نباید قابلیت حل مسئله جمعیت را انکار کنیم

امیرحسین بانکی‌پور، نایب‌رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیته جمعیت و خانواده، با اشاره به تغییر رویکرد دشمنان نسبت به مسئله جمعیت گفت: در ابتدا تلاش می‌شد وجود بحران جمعیت انکار شود؛ اما زمانی که مسئله در جامعه پذیرفته شد، رویکردها به سمت انکار امکان حل آن تغییر کرد.

وی افزود: در مرحله‌ای که مسئله انکار می‌شود، باید ابعاد بحران را برای جامعه تبیین کرد؛ اما زمانی که دشمن قابلیت حل مسئله را انکار می‌کند، باید نشان دهیم که بحران جمعیت قابل مدیریت و برطرف شدن است.

بانکی‌پور ادامه داد: یکی از روش‌های انکار حل مسئله، معرفی راهکارهای غیرواقعی و ناکارآمد و روش دیگر، زیر سؤال بردن راهکارهای اصلی کشور است. در همین چارچوب، به جای ارزیابی سالانه قانون جوانی جمعیت، کلیت آن زیر سؤال برده می‌شود.

وی با اشاره به کاهش تعداد مادران در سن باروری گفت: کاهش تولدها باید در کنار کاهش تعداد مادران ۲۰ تا ۴۰ سال بررسی شود و نمی‌توان بدون توجه به این شاخص، قانون جوانی جمعیت را فاقد اثر دانست.

رئیس کمیته جمعیت و خانواده مجلس با بیان اینکه بیش از نیمی از احکام قانون جوانی جمعیت هنوز اجرا نشده است، اظهار کرد: این قانون با وجود اجرا نشدن کامل، سه دستاورد مهم داشته است؛ افزایش ۶۵ درصدی الگوی تولد فرزند سوم، کاهش ۵۲ درصدی سقط جنین و جلوگیری از شتاب سقوط جمعیت.

انتهای پیام

م/ ب