در این نشست، گزارشی از اقدامات انجام‌شده در یک‌سال گذشته ارائه شد و مهم‌ترین برنامه‌ها، دستاوردها و مسیرهای پیش‌رو در حوزه حفظ قرآن مورد بررسی قرار گرفت.
آزمون‌های تخصصی؛ حرکت به سمت نظم بیشتر و تسهیل دسترسی

محمدمهدی بحرالعلوم در توضیح روند اعطای مدارک تخصصی گفت: مدارک تخصصی حفظ قرآن در سه سطح ارائه می‌شود و درجه یک، به‌عنوان عالی‌ترین سطح، علاوه بر شرایط درجات پایین‌تر، نیازمند دست‌کم ۱۰ سال سابقه تدریس تخصصی و تسلط بر معارف، تفسیر و علوم قرآنی است.

به گفته او، تاکنون ۲۱ دوره آزمون برگزار شده و از میان حدود ۱۴۰ هزار نفر ثبت‌نام‌کننده، به‌طور میانگین ۱۵ درصد موفق به دریافت مدرک شده‌اند. او افزود که دوره بیست‌ویکم هنوز به پایان نرسیده است.

بحرالعلوم همچنین از تصمیم شورای ارزیابی حافظان برای برگزاری دو نوبت آزمون اعطای مدرک تخصصی در هر سال خبر داد و گفت این طرح قرار است امسال به‌صورت آزمایشی اجرا شود؛ اقدامی که می‌تواند به دسترسی بهتر علاقه‌مندان و نظم بیشتر در فرآیند ارزیابی کمک کند.

وی از راه‌اندازی سامانه ویژه حفظ تخصصی نیز خبر داد و توضیح داد که از ابتدای دوره بیست‌ویکم، اطلاعات حافظان در این سامانه ثبت می‌شود و در ادامه، داده‌های دوره‌های گذشته نیز به آن افزوده خواهد شد تا این سامانه به مرجع رسمی اطلاعات حفظ تخصصی کشور تبدیل شود.
حفظ عمومی؛ ظرفیت گسترده برای انگیزه‌بخشی و استمرار مسیر

دبیر ستاد ملی راهبری حفظ قرآن در ادامه به آزمون‌های حفظ عمومی اشاره کرد و گفت: از سال ۱۴۰۱ که سامانه این آزمون‌ها به‌صورت رسمی راه‌اندازی شد تا تیرماه ۱۴۰۵، حدود ۱۹۵ هزار نفر در سطوح مختلف ثبت‌نام کرده‌اند که از این میان، ۱۳۰ هزار نفر موفق به دریافت مدرک حفظ عمومی شده‌اند.

او نرخ قبولی در این آزمون‌ها را حدود ۷۰ درصد اعلام کرد و گفت هدف از طراحی این بخش، ایجاد انگیزه برای ادامه مسیر حفظ قرآن است. به گفته او، افرادی که امکان ورود به آزمون‌های تخصصی را ندارند، می‌توانند متناسب با میزان محفوظات خود مدرک دریافت کنند و همین موضوع آنان را به ادامه حفظ تشویق می‌کند.

بحرالعلوم همچنین توضیح داد که برخلاف آزمون‌های تخصصی که به‌صورت متمرکز یا نیمه‌متمرکز برگزار می‌شود، آزمون‌های حفظ عمومی توسط مؤسسات مردمی انجام می‌شود و سازمان دارالقرآن و دستگاه‌های مرتبط، نقش نظارتی، حمایتی و هدایت‌کننده دارند. در حال حاضر از حدود ۲ هزار و ۷۰۰ مرکز مجاز برگزاری این آزمون‌ها، نزدیک به هزار و ۷۰۰ مرکز فعال هستند.
حفظ موضوعی؛ آغاز رسمی در زمستان ۱۴۰۵

بحرالعلوم از تدوین آیین‌نامه حفظ موضوعی قرآن کریم خبر داد و گفت: این آیین‌نامه پس از حدود دو سال کار کارشناسی و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان، در ستاد راهبری بررسی و با اصلاحاتی تصویب شده است.

او افزود: تعیین ضوابط آزمون، رصد و معرفی منابع موجود و ایجاد سامانه مربوطه از جمله اقداماتی است که در این حوزه در حال انجام است. به گفته وی، در صورت فراهم شدن زیرساخت‌ها، آزمون‌های حفظ موضوعی از زمستان امسال به‌صورت رسمی آغاز خواهد شد.
آموزش و پرورش؛ گسترده‌ترین پایگاه برای گسترش فرهنگ حفظ

باقری، مدیرکل قرآن، عترت و نماز وزارت آموزش و پرورش، با اشاره به ظرفیت گسترده دانش‌آموزی کشور گفت: حفظ قرآن مقوله‌ای خاص است که به علاقه، استعداد، همراهی خانواده و مربی متخصص نیاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت همه افراد با یک الگوی واحد وارد این مسیر شوند.

او افزود: آموزش و پرورش هم در حوزه حفظ ترتیبی و هم حفظ موضوعی فعالیت‌هایی را آغاز کرده و در سال گذشته حدود یک میلیون دانش‌آموز در برنامه‌های مرتبط با حفظ موضوعی و طرح «زندگی با آیه‌ها» مشارکت داشته‌اند.

باقری با اشاره به جمعیت ۱۶ تا ۱۷ میلیون نفری دانش‌آموزان کشور گفت: با وجود رشد قابل‌توجه، آمار کنونی هنوز با نقطه مطلوب فاصله دارد، اما روندی که آغاز شده، نویدبخش گسترش بیشتر این حرکت در سال‌های آینده است.

وی همچنین نقش رسانه و هنر را در جذب کودکان و نوجوانان مهم دانست و گفت برنامه‌هایی مانند «محفل» توانسته‌اند توجه بیشتری به موضوع حفظ قرآن جلب کنند. به گفته او، آموزش و پرورش نیز همکاری جدی‌تری را در این زمینه آغاز کرده است.

او از بازطراحی کتاب‌های درسی قرآن خبر داد و افزود بازنگری کتاب‌های قرآن از سال گذشته آغاز شده و کتاب قرآن پایه اول به‌صورت آزمایشی در تعدادی از مدارس تهران اجرا شده است. پس از بررسی بازخوردها، بازطراحی کتاب پایه دوم و سایر پایه‌ها نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت.
وزارت فرهنگ و ارشاد؛ حمایت مالی از حافظان و مؤسسات قرآنی

خدمتکار، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی، آموزش و توسعه مشارکت‌های مردمی مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با تشریح اقدامات این وزارتخانه گفت: در سال گذشته حدود ۴۰ میلیارد تومان از منابع مربوط به اجرای تکالیف برنامه هفتم در اختیار وزارت فرهنگ قرار گرفت که تمام این اعتبار میان حافظان قرآن و مؤسسات قرآنی توزیع شد.

او توضیح داد: از این میزان، حدود ۲۶ میلیارد تومان در قالب جایزه و مشوق‌های مالی میان حافظان توزیع شد و نزدیک به ۱۰ هزار نفر از این حمایت‌ها بهره‌مند شدند. همچنین بیش از ۱۶ میلیارد تومان به ۵۳۰ مؤسسه قرآنی اختصاص یافت تا در مسیر تربیت حافظان فعالیت کنند.

خدمتکار با اشاره به فعالیت اپلیکیشن «حافظ شو» گفت: این بستر در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ با استقبال خوبی مواجه شد و در سال ۱۴۰۵ با توافق ستاد راهبری، فعالیت آن به سمت برگزاری رویدادهای مناسبتی و سوره‌محور حرکت کرده است. در حال حاضر پویش حفظ سوره مبارکه فتح در این بستر در حال برگزاری است و برنامه‌های آموزشی و رقابتی متعددی برای آن پیش‌بینی شده است.

وی همچنین از طراحی «جایزه ملی شهید سلامی» خبر داد و گفت جلسات کارشناسی و شورای سیاست‌گذاری این جایزه آغاز شده است. هدف این جایزه، معرفی قله‌ها و برترین‌های حوزه حفظ قرآن و ایجاد انگیزه در دستگاه‌های دولتی و مجموعه‌های مردمی برای توسعه این حوزه است.
دانشگاه‌ها؛ ۱۴۰ کلاس آنلاین با ۹۰ استاد

افتخاریان، مدیر امور قرآنی نهاد نمایندگی ولی‌فقیه در دانشگاه‌ها، با تشریح فعالیت قرارگاه حفظ قرآن دانشگاهیان گفت: فعالیت‌های این حوزه در پنج محور دنبال می‌شود که آموزش متمرکز حافظان دانشگاهی یکی از مهم‌ترین آنهاست.

او افزود: از سال ۱۴۰۱، آموزش مجازی، مشاوره و آموزش‌های جانبی در حوزه حفظ، تجوید و تفسیر قرآن به دانشجویان ارائه شده و این طرح تاکنون حدود ۱۵ هزار مخاطب داشته است. در حال حاضر نزدیک به ۱۴۰ کلاس آنلاین توسط حدود ۹۰ استاد برای دانشجویان سراسر کشور برگزار می‌شود.

به گفته وی، حدود ۱۰ هزار حافظ نیز سال گذشته در جشنواره ملی قرآن و عترت دانشگاه‌ها حضور داشته‌اند. برگزاری کلاس‌های حضوری، حمایت از کانون‌های قرآن و عترت، برگزاری آزمون‌های ویژه حفظ دانشگاهیان و توسعه حفظ موضوعی از دیگر محورهای این قرارگاه است.

افتخاریان همچنین از تدوین تفاهم‌نامه‌هایی میان ستاد راهبری حفظ، نهاد نمایندگی ولی‌فقیه و دستگاه‌های دانشگاهی خبر داد و گفت دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه پیش‌قدم شده است.
پویش سوره فتح؛ استقبال چشمگیر از یک حرکت سوره‌محور

مقنی، مسئول کارگروه محتوایی و آموزش ستاد راهبری، درباره پویش ملی حفظ سوره فتح گفت: این پویش با هدف تکریم حافظان این سوره و ایجاد انگیزه برای افرادی طراحی شده که در سال‌های اخیر با آن مأنوس شده‌اند.

وی افزود: تاکنون بیش از ۱۴ هزار نفر در این پویش ثبت‌نام کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که تبلیغات گسترده‌ای برای آن انجام نشده است. به گفته او، این پویش تا پایان شهریور ادامه خواهد داشت و با بهره‌گیری از ظرفیت شبکه قرآن، آموزش و پرورش و مجموعه‌های قرآنی، تلاش می‌شود دامنه مشارکت آن گسترده‌تر شود.
تحقق ۴۰۰ هزار جزء از هدف دو میلیونی

فدوی، مسئول کارگروه طرح و برنامه ستاد راهبری، با اشاره به توزیع اعتبارات برنامه هفتم گفت: در سال گذشته حدود ۳۶۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان برای اجرای تکلیف تربیت حافظان قرآن به هفت دستگاه اختصاص یافت.

او سهم دستگاه‌ها را چنین اعلام کرد:

    وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: ۱۰۰ میلیارد تومان
    سازمان تبلیغات اسلامی: ۹۵ میلیارد تومان
    حوزه علمیه قم: ۵۰ میلیارد تومان
    حوزه علمیه خراسان: ۳۸ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان
    حوزه علمیه خواهران: ۲۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان
    سازمان بسیج مستضعفین: ۲۵ میلیارد تومان
    وزارت آموزش و پرورش: ۲۵ میلیارد تومان

فدوی افزود: هدف‌گذاری برنامه هفتم برای سال ۱۴۰۴، تربیت دو میلیون نفرجزء بود که بر اساس اطلاعات احرازشده، حدود ۴۰۰ هزار نفرجزء از این هدف محقق شده است.

او توضیح داد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۶۲ هزار و ۷۳۷ نفرجزء را در قالب حفظ عمومی، تخصصی و طرح «حافظ شو» احراز کرده است. آموزش و پرورش نیز ۴۵ هزار نفرجزء قبولی در آزمون‌های سال گذشته داشته و در حوزه دانشگاه‌ها نیز ۳ هزار و ۶۵۴ نفرجزء به ثبت رسیده است.

فدوی تأکید کرد که آمارهای مربوط به مسابقات قرآن نیز در محاسبات لحاظ شده، اما ستاد در تلاش است عملکرد واقعی دستگاه‌ها در زمینه تربیت حافظان را با دقت بیشتری احراز کند تا تصویر روشن‌تری از روند پیشرفت به دست آید.
چالش‌ها و فرصت‌ها؛ حرکت به سوی یک سامانه جامع و یکپارچه

بحرالعلوم در پاسخ به پرسش‌ها درباره ارتباط فعالیت‌های حفظ قرآن با بدنه عمومی جامعه گفت: یکی از محورهای مهم این حوزه، تبدیل حفظ قرآن به یک ذائقه عمومی و فراگیر است؛ موضوعی که نیازمند برنامه‌ریزی فرهنگی، استفاده از ظرفیت خانواده‌ها، مدارس، مساجد و رسانه‌هاست.

او افزود: طرح «زندگی با آیه‌ها» از همین منظر طراحی شده تا ارتباط مردم با قرآن از یک آیه آغاز شود و زمینه فهم، حفظ و عمل به آن فراهم گردد. به گفته او، پویش حفظ سوره فتح نیز با همین نگاه دنبال می‌شود تا افرادی که در سال‌های اخیر با این سوره مأنوس شده‌اند، به حفظ آن ترغیب شوند.

دبیر ستاد راهبری با اشاره به ظرفیت مساجد تصریح کرد: استفاده از این ظرفیت برای توسعه حفظ قرآن موضوع مهمی است و در حال بررسی اطلاعات مربوط به جلسات حفظ قرآن در مساجد هستیم تا مشخص شود در چه تعداد از مساجد کشور کلاس حفظ فعال است و چه مربیانی در این حوزه فعالیت می‌کنند.

او همچنین درباره وضعیت سامانه‌های اطلاعاتی گفت: اطلاعات حافظان در سامانه‌های مختلف ثبت شده، اما هنوز یک سامانه جامع و یکپارچه برای احصای حافظان کشور وجود ندارد. به گفته او، مذاکراتی برای استفاده از ظرفیت سامانه رصد فرهنگی شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام شده و امید می‌رود تا پایان سال به سازوکاری مشخص برای تجمیع و رصد اطلاعات حافظان برسند.
هدف ۱۰ میلیون حافظ؛ افق بلند اما قابل پیگیری

بحرالعلوم در پایان نشست درباره هدف بلندمدت تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن گفت: این هدف همچنان جهت کلی حرکت ستاد است، اما برای رسیدن به آن باید مقتضیات فرهنگی و اجتماعی لازم در کشور ایجاد شود. به گفته او، هدف‌گذاری دو میلیون نفرجزء در برنامه هفتم تنها بخشی از این مسیر است و نمی‌توان آن را معادل هدف ۱۰ میلیون حافظ دانست.

او افزود: در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد قابل‌توجهی در تربیت حافظان اتفاق افتاده و اگر مقدمات و اعتبارات مورد نیاز در سال جاری فراهم شود، می‌توان به رشد بیشتری امیدوار بود. ستاد راهبری نیز تلاش می‌کند با ادامه برنامه‌های حمایتی و توسعه همکاری‌های بین‌دستگاهی، زمینه حضور گسترده‌تر ظرفیت‌های مردمی را در این عرصه فراهم کند.
 

بنابراین گزارش ؛نشست یک‌ساله ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم، تصویری از رشد تدریجی، برنامه‌ریزی منسجم و تقویت زیرساخت‌ها در حوزه حفظ قرآن ارائه داد. از راه‌اندازی سامانه‌های تخصصی و توسعه آزمون‌های حفظ عمومی و تخصصی گرفته تا حمایت‌های مالی از حافظان و مؤسسات قرآنی، همه نشان می‌دهد که این حوزه در حال حرکت به سمت ساختاری منظم‌تر و گسترده‌تر است.

در کنار این اقدامات، حضور فعال‌تر آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها، مؤسسات مردمی و برنامه‌های رسانه‌ای نیز ظرفیت‌های تازه‌ای را برای گسترش فرهنگ حفظ قرآن ایجاد کرده است. به نظر می‌رسد اگر این روند با حمایت مستمر، هم‌افزایی نهادی و مشارکت خانواده‌ها و مساجد ادامه پیدا کند، زمینه برای تحقق اهداف بلندمدت این طرح بیش از پیش فراهم خواهد شد.