در جهان معاصر که با تحولات ژرف سیاسی، فرهنگی و تمدنی روبه‌رو است، نقش رهبران فکری و دینی در هدایت جوامع و شکل‌دهی به گفتمان‌های نوین بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته و برخی از رهبران، تنها در محدوده جغرافیایی و دوران حیات خویش تأثیرگذارند؛ اما گروهی دیگر، با ارائه منظومه‌ای فکری مبتنی بر ارزش‌های انسانی و الهی، میراثی ماندگار بر جای می‌گذارند که مسیر حرکت ملت‌ها را در نسل‌های آینده نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد و در این میان، رهبر شهید، حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، از جمله شخصیت‌هایی است که اندیشه‌ها، مواضع و رهنمودهای ایشان در حوزه‌هایی چون عدالت، کرامت انسانی، وحدت اسلامی، استقلال ملت‌ها و مقاومت در برابر سلطه، به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث در عرصه مطالعات سیاسی و تمدنی جهان اسلام تبدیل شده است.

میراث فکری ایشان، چارچوبی عملی برای مواجهه با چالش‌های جهان معاصر و ترسیم آینده‌ای مبتنی بر عزت، معنویت و عدالت به شمار می‌آید. تأکید بر شکل‌گیری امت واحده اسلامی، حمایت از ملت‌های تحت ستم، دعوت به گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها و پافشاری بر حق ملت‌ها در تعیین سرنوشت خویش، از مهم‌ترین مؤلفه‌های این اندیشه محسوب و از این منظر، مقاومت به مثابه راهبردی عقلانی و اخلاقی برای حفظ کرامت انسانی و صیانت از استقلال ملت‌ها معرفی می‌گردد.

هم‌زمان، تحولات شتابان نظام بین‌الملل و حرکت تدریجی جهان به سوی نظمی چندقطبی، ضرورت بازاندیشی در مبانی اخلاقی و انسانی حاکم بر روابط جهانی را آشکار ساخته و در چنین شرایطی، اندیشه‌های مبتنی بر عدالت، احترام متقابل و همکاری میان ملت‌ها، می‌توانند در ترسیم افق‌های جدید برای نظم منطقه‌ای و جهانی نقش‌آفرین باشند.

 از این رو، بررسی میراث فکری رهبر شهید علاوه بر بازخوانی زندگی و آرای یک شخصیت سیاسی و مذهبی؛ تلاشی برای فهم ظرفیت‌های فکری موجود در جهت پاسخگویی به نیازهای امروز جهان و یافتن راهکارهایی برای تحقق صلح، همزیستی و توسعه مبتنی بر ارزش‌های انسانی است.

نشست علمی با عنوان «میراث فکری رهبر شهید و چشم‌انداز نظم نوین منطقه‌ای و جهانی» فرصتی ارزشمند برای اندیشمندان، دانشگاهیان و فعالان فرهنگی فراهم ‌آورد تا ابعاد مختلف این میراث را از منظرهای گوناگون مورد بررسی قرار گیرد و این گفت‌وگوها به تعمیق فهم مشترک، تقویت همبستگی میان ملت‌ها و گسترش گفتمان عدالت، وحدت و کرامت انسانی در سطح منطقه و جهان منجر خواهد شد.

این نشست بین‌المللی با حضور اندیشمندان، استادان دانشگاه، شخصیت‌های فرهنگی و فعالان حوزه گفت‌وگوی ادیان از کشورهای تایلند و ایران به همت رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک و با همکاری ادراه کل علمی و دانشگاهی و دانشگاه بین‌المللی باقرالعلوم(ع)  برگزار شد و سخنرانان از زوایای گوناگون به بررسی ابعاد فکری، فرهنگی و تمدنی میراث رهبر شهید پرداخته و نقش اندیشه‌های ایشان را در موضوعاتی همچون عدالت، وحدت اسلامی، مقاومت، کرامت انسانی و شکل‌گیری نظم نوین جهانی مورد واکاوی قرار دادند.

    رهبر شهید؛ بزرگترین حامی مقاومت

در آغاز این نشست بین‌المللی، حجت‌الاسلام محمدمهدی ایمانی‌پور، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در پیام تصویری با اشاره به اهمیت بازخوانی اندیشه‌های رهبران تأثیرگذار در مقاطع حساس تاریخی، اظهار کرد: برپایی چنین نشست‌هایی و پرداختن به ابعاد شخصیتی، فکری و تمدنی رهبر شهید حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، در شرایط کنونی جهان، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر و اقدامی ارزشمند در جهت شناخت عمیق‌تر ظرفیت‌های فکری جهان اسلام به شمار می‌آید.

وی با بیان اینکه شخصیت رهبر شهید را نمی‌توان صرفاً در چارچوب مسئولیت‌های سیاسی ایشان مورد ارزیابی قرار داد، افزود: با وجود جایگاه برجسته سیاسی، اجتماعی و دینی معظم‌له و نقش تعیین‌کننده ایشان در هدایت انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران، باید اذعان کرد که برخی از ابعاد شخصیتی و اندیشه‌ای ایشان، به‌ویژه در عرصه‌های علمی، فرهنگی، تمدنی و بین‌المللی، تحت تأثیر جایگاه سیاسی ایشان کمتر مورد توجه قرار گرفته و همچنان برای بسیاری از نخبگان و پژوهشگران جهان ناشناخته مانده است.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تصریح کرد: رهبر شهید، به گواهی بسیاری از اندیشمندان، مورخان و پژوهشگران حوزه مطالعات اجتماعی و سیاسی، شخصیتی ممتاز و کم‌نظیر بودند که از گستره‌ای وسیع از دانش و آگاهی در حوزه‌های مختلف برخوردار بودند.

وی اظهار کرد: دانش عمیق دینی، تسلط بر مباحث سیاسی و اجتماعی، آشنایی گسترده با تاریخ ایران و اسلام، بهره‌مندی از ذوق و شناخت ادبی، توجه به مسائل فرهنگی و درک دقیق تحولات جهانی، مجموعه‌ای از ویژگی‌هایی بود که در کنار یکدیگر، شخصیتی استثنایی را در عرصه حکمرانی معاصر شکل داده بود؛ شخصیتی که به باور بسیاری، نه تنها در تاریخ معاصر ایران، بلکه در میان رهبران جهان اسلام نیز نمونه‌ای کم‌نظیر محسوب می‌شود.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در ادامه با اشاره به برخی از وجوه کمتر شناخته‌شده شخصیت رهبر شهید خاطرنشان کرد: از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های فکری معظم‌له، نگاه راهبردی، تمدنی و بین‌المللی ایشان بود؛ نگاهی که بر پایه فهم عمیق از شرایط موجود جهان و شناخت دقیق از روندهای آینده شکل گرفته و ایشان با درک درست از چالش‌های پیش روی بشریت، به‌ویژه جهان اسلام، همواره تلاش داشتند راهبردهایی واقع‌بینانه و در عین حال آرمان‌گرایانه برای عبور از بحران‌های موجود و ترسیم افق‌های آینده ارائه دهند.

ایمانی‌پور با بیان اینکه اندیشه‌های رهبر شهید بازتابی از منظومه‌ای گسترده از حوزه‌های معرفتی مختلف بود، اظهار کرد: دیدگاه‌های ایشان در حوزه روابط بین‌الملل، برخاسته از شناختی عمیق نسبت به ساختارهای قدرت در جهان معاصر و تحولات حاکم بر نظام بین‌الملل بود و معظم‌له با رصد دقیق تحولات جهانی، نسبت به آسیب‌ها و کاستی‌های نظم موجود هشدار داده و بر ضرورت بازاندیشی در مبانی معرفتی و اخلاقی حاکم بر جهان تأکید داشتند.

وی افزود: نگاه رهبر شهید به موضوع تمدن نوین اسلامی، نمونه‌ای روشن از عمق فکری و آینده‌نگری ایشان و این ایده، مبتنی بر شناخت دقیق از ظرفیت‌های تمدن‌ساز اسلام و توانمندی‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و انسانی امت اسلامی شکل گرفته و بر این باور بودند که اسلام، علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای معنوی انسان، از ظرفیت لازم برای ارائه الگوی نوینی از حکمرانی و نظم اجتماعی برخوردار است.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ادامه داد: رهبر شهید در طول دوران رهبری خود، ضمن نقد مبانی فکری و عملی نظم حاکم بین‌المللی، همواره بر ضرورت طراحی و سیاست‌گذاری برای تحقق افق‌های بلند تمدنی تأکید و ایشان معتقد بودند که نظم مادی و سکولار حاکم بر جهان غرب، در حوزه معرفتی با بحران معنا مواجه و در عرصه عمل نیز به دلیل گسترش بی‌عدالتی، فروپاشی اخلاقی، تشدید شکاف‌های اجتماعی و ناتوانی در پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی انسان معاصر، با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است.

وی تصریح کرد: از منظر رهبر شهید، انسان امروز برای عبور از بحران‌های پیچیده اخلاقی، هویتی و سیاسی، نیازمند اندیشیدن به نظمی جایگزین است؛ نظمی که بر پایه ارزش‌های مشترک الهی و انسانی، عدالت، معنویت، کرامت انسان و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بنا شده و ایشان تأکید داشتند که توسعه مادی، اگر از رشد اخلاقی و تعالی معنوی جدا شود، نه تنها به سعادت انسان منجر نخواهد شد، بلکه زمینه‌ساز شکل‌گیری بحران‌های جدید خواهد بود.

ایمانی‌پور همچنین اظهار داشت: یکی از ویژگی‌های برجسته منظومه فکری رهبر شهید، توجه هم‌زمان به ابعاد مختلف حیات انسانی بود وایشان در کنار تأکید بر پیشرفت علمی و فناوری، بر ضرورت توجه به نهاد خانواده، اصلاح سبک زندگی، تقویت سرمایه‌های فرهنگی، بومی‌سازی دانش و پیوند میان علم و اخلاق تأکید داشتند و از نگاه معظم‌له، توسعه حقیقی زمانی تحقق می‌یابد که پیشرفت مادی با رشد فرهنگی و تعالی معنوی همراه باشد.

وی افزود: رهبر شهید همواره بر اهمیت گفت‌وگو، تبادل دانش و توسعه همکاری‌های علمی و فرهنگی میان ملت‌ها تأکید داشتند و معتقد بودند که کشورهای اسلامی و ملت‌های همسایه، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک تاریخی و فرهنگی، می‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری الگویی نوین از همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌تمدنی باشند.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، توجه به هویت را از دیگر ویژگی‌های اندیشه تمدنی رهبر شهید برشمرد و گفتند: معظم‌له همواره بر ضرورت ایجاد توازن میان عناصر فرهنگ بومی، هویت ملی و هویت دینی تأکید داشتند و از نگاه ایشان، حفظ اصالت‌های فرهنگی و تقویت هویت اسلامی، از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری تمدنی پویا و مستقل به شمار می آمد.

وی خاطرنشان کرد: رهبر شهید، همگرایی جهان اسلام، تقویت پیوندهای میان ملت‌های شرق و توسعه همکاری‌های علمی، فرهنگی و اقتصادی میان آنان را از الزامات اساسی تحقق نظم نوین تمدنی می‌دانستند و معتقد بودند که بدون تقویت وحدت و هم‌افزایی میان ملت‌های مسلمان، امکان تحقق آرمان‌های بزرگ تمدنی وجود نخواهد داشت.

ایمانی‌پور در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به شرایط حساس منطقه و تحولات اخیر اظهار داشت: شهادت آن شخصیت اندیشمند و همچنین مقاومت و پایداری کم‌نظیر جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت در برابر متجاوزان، بیش از گذشته این واقعیت را برای نخبگان و صاحب‌نظران آشکار ساخته که جهان معاصر، به‌ویژه منطقه غرب آسیا، نیازمند بازآفرینی نظمی جدید بر پایه فرهنگ، عدالت و ارزش‌های تمدنی است.

وی تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که اندیشه‌های رهبر شهید مورد بازخوانی علمی و نخبگانی قرار گیرد؛ چرا که بسیاری از دیدگاه‌های ایشان درباره آینده جهان، ضرورت شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، نقد نظم موجود و اهمیت گفت‌وگوی میان ملت‌ها، می‌تواند در یافتن راه‌حل‌هایی برای چالش‌های پیش روی بشریت الهام‌بخش باشد.

رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ابراز امیدواری کرد: برگزاری این چنین نشست هایی بتواند زمینه‌ساز تعمیق گفت‌وگوهای علمی و نخبگانی در این حوزه شده و فرصت مناسبی برای تبادل دیدگاه‌ها، تقویت همکاری‌های فکری و ترسیم افق‌های جدید در مسیر تحقق عدالت، صلح و همزیستی مبتنی بر کرامت انسانی فراهم آورد.

وی در پایان، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان، استادان، اندیشمندان و شرکت‌کنندگان این نشست، بر استمرار چنین ابتکارات علمی و فرهنگی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی تأکید  و آن را گامی مؤثر در جهت معرفی ابعاد کمتر شناخته‌شده میراث فکری رهبر شهید و بهره‌گیری از آن در مواجهه با مسائل و نیازهای جهان معاصر دانست.

    تأثیر رهبران بزرگ، محدود به دوران حیات آن‌ها نیست

مهدی زارع بی عیب، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک، در سخنانی با موضوع تبیین ابعاد مختلف اندیشه سیاسی و تمدنی رهبر شهید حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای پرداخت و تأکید کرد : تأثیر رهبران بزرگ، محدود به دوران حیات آنان نیست، بلکه اندیشه‌ها و راهبردهای آنان پس از رحلت نیز به عنوان یک مکتب فکری، بر روند تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جوامع اثرگذار باقی می‌ماند.

وی اظهار کرد: میراث فکری رهبر شهید را می‌توان مجموعه‌ای منسجم از اصول، مبانی و راهبردهایی دانست که طی دهه‌های گذشته، علاوه بر سیاست داخلی جمهوری اسلامی ایران، بر رویکرد منطقه‌ای و بین‌المللی  کشور نیز تأثیر عمیقی برجای گذاشته و این میراث فکری، حاصل تلفیق تجربه حکمرانی، دانش دینی، شناخت دقیق تحولات جهانی و درک واقع‌بینانه از ظرفیت‌ها و چالش‌های جهان اسلام است.

زارع بی عیب در تبیین مهم‌ترین مؤلفه‌های این منظومه فکری، استقلال و نفی سلطه‌پذیری را به عنوان یکی از بنیادی‌ترین اصول اندیشه رهبر شهید برشمرد و گفت: از منظر ایشان، ملت‌ها باید بتوانند بدون وابستگی به قدرت‌های خارجی، مسیر پیشرفت، توسعه و آینده خود را تعیین و بر این باور بودند که استقلال سیاسی و فرهنگی، مقدمه دستیابی به عزت ملی و شکوفایی ظرفیت‌های درونی ملت‌هاست.

وی افزود: این نگاه، طی سال‌های گذشته الهام‌بخش بسیاری از ملت‌ها و جریان‌هایی بوده  که در پی حفظ هویت، صیانت از کرامت ملی و تحقق حق تعیین سرنوشت خویش هستندورهبر شهید همواره تأکید داشتند که وابستگی به قدرت‌های سلطه‌گر، زمینه‌ساز تضعیف اراده ملی و محدود شدن فرصت‌های پیشرفت مستقل خواهد بود.

رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک، پیوند میان مقاومت و عقلانیت را دومین مؤلفه مهم این میراث فکری دانست و اظهار داشت: در منظومه اندیشه رهبر شهید، مقاومت صرفاً به معنای تقابل نظامی یا واکنش احساسی در برابر تهدیدها نبود، بلکه راهبردی جامع، مبتنی بر عقلانیت، تدبیر و آینده‌نگری تلقی می‌گردید.

وی توضیح داد: مقاومت در این چارچوب، ابزاری برای صیانت از منافع ملی، حفظ کرامت ملت‌ها و جلوگیری از تحمیل اراده قدرت‌های خارجی است وبا این حال، ایشان همواره تأکید داشتند که مقاومت باید با شناخت دقیق واقعیت‌ها، بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماسی، توجه به منافع ملی و اتخاذ تصمیم‌های هوشمندانه همراه باشد.

زارع‌ بی‌ عیب خاطرنشان کردند: از دیدگاه رهبر شهید، عقلانیت و مقاومت دو رکن مکمل یکدیگر هستند و هرگونه مقاومت مؤثر، نیازمند محاسبه دقیق، برنامه‌ریزی راهبردی و درک صحیح از تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی است.

وی در ادامه سخنان خود به موضوع تحولات ساختار قدرت در نظام بین‌الملل پرداخت و گفت: یکی از ویژگی‌های برجسته اندیشه سیاسی رهبر شهید، باور به افول تدریجی نظم تک‌قطبی و حرکت جهان به سوی ساختاری چندقطبی بود و بر این باور بودند که جهان در حال گذار از دوره‌ای است که در آن اراده یک یا چند قدرت محدود، سرنوشت ملت‌ها را تعیین می‌کرد.

رایزن فرهنگی کشورمان گفت: تحولات سال‌های اخیر، از جمله ظهور قدرت‌های نوظهور، افزایش نقش‌آفرینی بازیگران منطقه‌ای و تغییر موازنه‌های اقتصادی و سیاسی، نشان داده که ساختار قدرت جهانی در حال دگرگونی و رهبر شهید با آینده‌نگری خاص خود، این تحولات را نشانه شکل‌گیری نظمی جدید می‌دانستند که در آن، ملت‌ها و قدرت‌های منطقه‌ای نقش فعال‌تری در تعیین سرنوشت خود ایفا خواهند نمود.

زارع‌ بی‌ عیب تأکید کرد: از منظر رهبر شهید، نظم نوین جهانی نباید بر مبنای سلطه، یک‌جانبه‌گرایی و نادیده گرفتن حقوق ملت‌ها شکل گیرد و لازم است بر پایه عدالت، احترام متقابل، مشارکت فعال کشورها و پذیرش تنوع فرهنگی و تمدنی استوار باشد.

وی سپس به ابعاد منطقه‌ای این اندیشه اشاره کرد و اظهار داشت: چشم‌انداز نظم نوین در منطقه غرب آسیا، از دیدگاه رهبر شهید، بر پایه همکاری‌های درون‌منطقه‌ای، گفت‌وگوی مستمر میان کشورهای منطقه و کاهش وابستگی امنیتی به بازیگران فرامنطقه‌ای قابل تحقق است.

رایزن فرهنگی کشورمان افزود: تجربه تحولات اخیر منطقه نشان داده  که امنیت پایدار از مسیر رقابت‌های فرسایشی و اتکا به قدرت‌های خارجی نیست و از طریق همکاری، اعتمادسازی، احترام متقابل و درک منافع مشترک میان ملت‌ها و دولت‌های منطقه حاصل خواهد شد.

زارع بی‌ عیب خاطرنشان کرد : رهبر شهید همواره بر ضرورت تقویت سازوکارهای بومی حل اختلافات و توسعه همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی میان کشورهای منطقه تأکید داشتند و معتقد بودند که ملت‌های منطقه، خود توانایی مدیریت مسائل و تأمین امنیت جمعی را دارند.

رایزن فرهنگی کشورمان، عدالت‌خواهی و حمایت از ملت‌های مظلوم را از دیگر مؤلفه‌های برجسته این میراث فکری برشمرد و گفت: این رویکرد، فراتر از ملاحظات قومی، مذهبی و جغرافیایی، بر دفاع از کرامت انسانی و مقابله با هرگونه تبعیض و بی‌عدالتی تأکید دارد.

وی تصریح کرد: در اندیشه رهبر شهید، حمایت از ملت‌های تحت ظلم برخاسته از یک مسئولیت انسانی و اخلاقیست و نیز همواره تأکید داشتند که بی‌تفاوتی در برابر رنج انسان‌ها و نادیده گرفتن حقوق ملت‌های مظلوم، با آموزه‌های دینی و ارزش‌های انسانی سازگار نیست.

زارع بی‌ عیب در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: آنچه میراث فکری رهبر شهید را متمایز می‌سازد، تلاش برای ایجاد پیوند میان مفاهیمی است که گاه در ادبیات سیاسی معاصر، متعارض تصور می‌شوند و ایشان کوشیدند میان اقتدار و معنویت، مقاومت و عقلانیت و نیز هویت ملی و مسئولیت جهانی نوعی هم‌افزایی و تعامل سازنده برقرار نمایند.

وی افزود: از منظر رهبر شهید، اقتدار واقعی زمانی حاصل می‌شود که با ارزش‌های اخلاقی و معنوی همراه  و مقاومت نیز زمانی می‌تواند به نتایج مطلوب منجر شود که از پشتوانه عقلانیت و آینده‌نگری برخوردار باشدوهمچنین، پایبندی به هویت ملی نباید مانع ایفای مسئولیت‌های انسانی و جهانی گردد.

رایزن فرهنگی کشورمان با اشاره به چشم‌انداز ترسیم‌شده در اندیشه رهبر شهید گفت: آینده منطقه و جهان متعلق به ملت‌هایی خواهد بود که بتوانند ضمن حفظ استقلال و عزت خود، بر تقویت وحدت، توسعه همکاری‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت گفت‌وگو تأکید کنند.

وی اظهار کرد: در جهانی که با تحولات عمیق ژئوپلیتیکی مواجه است و بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که ملت‌ها با تکیه بر ارزش‌های مشترک انسانی، برای تحقق صلح عادلانه و شکل‌گیری نظمی متوازن‌تر تلاش کنند.

زارع بی‌ عیب تأکید کرد: امروز که جهان در حال تجربه تغییرات بنیادین در عرصه سیاست و روابط بین‌الملل است، بازخوانی و بازاندیشی در میراث فکری رهبر شهید می‌تواند به فهم بهتر فرصت‌ها و چالش‌های پیش‌رو کمک و این میراث فکری بر این باور استوار است که عزت ملت‌ها، عدالت در روابط بین‌الملل و مشارکت فعال در ساخت آینده، سه رکن اساسی نظم نوین منطقه‌ای و جهانی خواهند بود.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد که برگزاری چنین نشست‌هایی، زمینه‌ساز گفت‌وگوهای علمی و نخبگانی گسترده‌تر درباره ابعاد مختلف این اندیشه شده و بتواند به توسعه ادبیات نظری مرتبط با آینده جهان اسلام و نظم نوین جهانی کمک نماید.

    مسلمانان بزرگ‌ترین جوامع دینی در جهان هستند

در ادامه این نشست، مقداد وونگ سینا آری استاد دانشگاه در سخنانی با عنوان «میراث آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در زمینه وحدت اسلامی»، با اشاره به اهمیت روزافزون مسئله همگرایی در جهان اسلام، اظهار کرد: جهان اسلام امروز با جمعیتی نزدیک به دو میلیارد نفر، یکی از بزرگ‌ترین جوامع دینی جهان را تشکیل و مسلمانان با وجود تنوع قومی، زبانی و فرهنگی، دارای اشتراکات بنیادینی همچون ایمان به خدای یکتا، اعتقاد به قرآن کریم و پیروی از آموزه‌های پیامبر اکرم (ص) هستند و همین مشترکات، ظرفیت عظیمی برای همبستگی و همکاری میان آنان فراهم آورده است.

وی با بیان اینکه جهان اسلام در دهه‌های اخیر با چالش‌های متعددی از جمله اختلافات مذهبی، درگیری‌های فرقه‌ای، گسترش افراط‌گرایی و مداخلات خارجی مواجه بوده است، تصریح کرد: در چنین شرایطی، مسئله وحدت اسلامی به یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های پیش روی امت اسلامی تبدیل شده و از منظر رهبر شهید حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، وحدت اسلامی صرفاً یک تاکتیک سیاسی یا اقدامی مقطعی نبوده و وظیفه‌ای شرعی، راهبردی تمدنی و ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای حفظ عزت و اقتدار مسلمانان محسوب می‌گردد.

مقداد با اشاره به مبانی قرآنی اندیشه وحدت در منظومه فکری رهبر شهید اظهار داشت: ایشان وحدت اسلامی را ریشه‌دار در آموزه‌های اصیل قرآن کریم می‌دانستند و همواره بر ضرورت تمسک به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه تأکید داشتند.

وی افزود: از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای، اختلاف در برداشت‌های فقهی و اجتهادی، امری طبیعی در تاریخ اسلام است و نباید به عاملی برای خصومت و جدایی میان مسلمانان تبدیل شود.

مقداد خاطرنشان کرد: رهبر شهید معتقد بودند که آنچه جهان اسلام را تهدید می‌کند، وجود تنوع مذهبی نیست، بلکه سوءاستفاده از این تفاوت‌ها برای ایجاد دشمنی و تفرقه است و معظم‌له بارها هشدار داده بودند که دشمنان اسلام همچنان از سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» برای تضعیف امت اسلامی بهره می‌برند و تنها راه مقابله با این رویکرد، تقویت همبستگی میان مسلمانان است.

این استاد دانشگاه در ادامه، مفهوم امت واحده اسلامی را از مهم‌ترین محورهای اندیشه رهبر شهید برشمرد و گفت: آیت‌الله خامنه‌ای بر این باور بودند که مسلمانان، فارغ از تفاوت‌های قومی، زبانی و مذهبی، اعضای یک پیکر واحد و باید در برابر چالش‌های مشترک جهان اسلام، موضعی هماهنگ و متحد اتخاذ کنند.

وی تصریح کرد: از دیدگاه ایشان، وحدت اسلامی به معنای حذف مذاهب، نادیده گرفتن تفاوت‌های فقهی یا یکسان‌سازی اعتقادات نیست، به معنای اصلی آن احترام متقابل، شناخت ظرفیت‌های مشترک و همکاری برای تحقق اهداف کلان امت اسلامی است و مسلمانان می‌توانند ضمن حفظ هویت مذهبی خود، در حوزه‌هایی همچون دفاع از حقوق ملت‌های مسلمان، مقابله با اسلام‌هراسی، توسعه علمی و مبارزه با فقر و محرومیت، همکاری‌های گسترده‌ای داشته باشند.

مقداد با تأکید بر اینکه رهبر شهید وحدت اسلامی را تنها در سطح نظری مطرح نمی‌کردند، اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته این میراث فکری، تلاش برای تبدیل ایده وحدت به اقدامات عملی و نهادسازی در این زمینه بود وایشان از ابتکارات مختلفی برای تقویت روابط میان مسلمانان حمایت و همواره بر ضرورت گفت‌وگو و تعامل میان پیروان مذاهب اسلامی تأکید داشتند.

وی افزود: از جمله مهم‌ترین این اقدامات، تأکید بر هفته وحدت اسلامی بود؛ ابتکاری که فاصله زمانی میان دوازدهم تا هفدهم ربیع‌الاول را به فرصتی برای تحکیم برادری میان مسلمانان تبدیل و برگزاری نشست‌های علمی، برنامه‌های فرهنگی و فعالیت‌های مشترک در این ایام، نقش مهمی در افزایش شناخت متقابل و کاهش سوءتفاهم‌های مذهبی ایفا کرده است.

این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی اظهار کرد: حمایت مستمر رهبر شهید از برگزاری این کنفرانس، نشان‌دهنده اهتمام جدی ایشان به ایجاد بسترهای عملی گفت‌وگو میان اندیشمندان جهان اسلام و این کنفرانس سالانه با حضور علمای شیعه و سنی از کشورهای مختلف برگزار  و فرصتی برای بررسی چالش‌های مشترک، تبادل تجربیات و تأکید بر ظرفیت‌های همگرایی در جهان اسلام فراهم می‌آورد.

وی ادامه داد: حضور شخصیت‌های علمی و دینی از مذاهب مختلف در کنار یکدیگر، نشان داده که تعامل مستقیم و گفت‌وگوی صادقانه می‌تواند بسیاری از سوءبرداشت‌ها را برطرف کرده و زمینه نزدیکی بیشتر میان مسلمانان را فراهم سازد.

مقداد در بخش دیگری از سخنان خود، فتوای تاریخی رهبر شهید در خصوص حرمت توهین به مقدسات اهل سنت را یکی از مهم‌ترین اقدامات عملی ایشان در راستای تحکیم وحدت اسلامی دانست و گفت: در شرایطی که برخی جریان‌های افراطی در تلاش بودند با اهانت به شخصیت‌های مورد احترام اهل سنت، زمینه گسترش اختلافات مذهبی را فراهم کنندایشان با صدور فتوایی صریح اعلام کردند توهین به مقدسات و شخصیت‌های مورد احترام برادران اهل سنت، از جمله همسران پیامبر اکرم (ص)، حرام است.

این استاد دانشگاه افزود: این فتوا بازتاب گسترده‌ای در جهان اسلام داشت و از سوی بسیاری از نهادها و شخصیت‌های دینی مورد استقبال قرار گرفت و اهمیت این اقدام در آن بود که نشان داد حفظ وحدت امت اسلامی، نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، بلکه ضرورتی شرعی و مسئولیتی دینی است.

مقداد با اشاره به خطرات ناشی از افراط‌گرایی مذهبی اظهار کرد: رهبر شهید همواره نسبت به فعالیت جریان‌های افراطی هشدار می‌دادند و معتقد بودند که تندروی مذهبی، چه در میان شیعیان و چه در میان اهل سنت، در نهایت به سود دشمنان اسلام تمام خواهد شد.

وی تصریح کرد: از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، هرگونه اقدام تحریک‌آمیز که به نفرت‌پراکنی و درگیری میان مسلمانان منجر شود، در راستای اهداف دشمنان امت اسلامی قرار دارد و ایشان بر این باور بودند که حفظ احترام متقابل و پرهیز از اهانت به مقدسات یکدیگر، از الزامات تحقق وحدت اسلامی است.

این پژوهشگر مسائل اسلامی در ادامه، با اشاره به وضعیت مسلمانان تایلند، خاطرنشان کرد: جامعه مسلمانان تایلند نمونه‌ای ارزشمند از همزیستی مسالمت‌آمیز در یک جامعه چندفرهنگی و مسلمانان این کشور، با وجود آنکه در اقلیت قرار دارند، نقش مهمی در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایفا می‌کنند.

وی افزود: در چنین فضایی، پیام وحدت اسلامی از اهمیت دوچندان برخوردار است. همکاری و همدلی میان مسلمانان شیعه و سنی می‌تواند الگویی مثبت برای کل جامعه تایلند ارائه و نشان دهد که اسلام، دین صلح، احترام متقابل و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.

مقداد تأکید کرد: تعالیم رهبر شهید در زمینه تمرکز بر مشترکات و پرهیز از اختلافات فرقه‌ای، می‌تواند به تقویت انسجام اجتماعی و افزایش مشارکت سازنده مسلمانان در توسعه و پیشرفت جوامع اسلامی کمک کند.

وی اظهار کرد: بررسی میراث فکری و عملی آیت‌الله سید علی خامنه‌ای نشان می‌دهد که وحدت اسلامی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های ایشان در طول دوران رهبری بوده و ایشان با تکیه بر آموزه‌های قرآن کریم، تلاش کردند از طریق گفت‌وگو، تعامل و احترام متقابل، زمینه نزدیکی هرچه بیشتر مسلمانان را فراهم آورند.

مقداد خاطرنشان کرد: حمایت از هفته وحدت، پشتیبانی از برگزاری کنفرانس‌های بین‌المللی وحدت اسلامی، صدور فتوای تاریخی در منع توهین به مقدسات اهل سنت و مقابله با افراط‌گرایی مذهبی، از جمله مهم‌ترین اقدامات رهبر شهید در مسیر تحقق همگرایی اسلامی به شمار می‌آید.

این استاد دانشگاه در پایان با تأکید بر اینکه جهان اسلام امروز بیش از هر زمان دیگری به تقویت همبستگی نیازمند است، گفت: احترام به تنوع مذهبی، تمرکز بر ارزش‌های مشترک و تلاش برای تحقق عدالت و صلح، می‌تواند راهگشای آینده‌ای روشن‌تر برای امت اسلامی باشد و بهترین راه پاسداشت میراث رهبران بزرگ، ادامه دادن راه آنان در جهت خدمت به انسان‌ها، کاهش اختلافات و تقویت برادری و همزیستی مسالمت‌آمیز است؛ مسیری که می‌تواند زمینه‌ساز عزت، اقتدار و پیشرفت امت اسلامی در جهان معاصر باشد.

    هدف تمام جنبش‌های اسلامی حفظ روحیه خودباوری است

در ادامه این نشست، آنوشا کیاتارای، مدرس دانشگاه و پژوهشگر مطالعات اسلامی و اجتماعی، در سخنانی با موضوع «امام شهید خامنه‌ای و احیای مفهوم مقاومت در جهان» به بررسی ابعاد فکری، دینی و تمدنی مفهوم مقاومت در اندیشه رهبر شهید پرداخت و اظهار کرد: در طول تاریخ معاصر جهان اسلام، جریان‌ها و نهضت‌های متعددی با هدف احیای هویت اسلامی، بازیابی عزت مسلمانان و مقابله با سلطه و استبداد شکل گرفته‌ و از جنبش‌های فکری و اصلاحی در میان اهل‌سنت گرفته تا حرکت‌های بیداری اسلامی در جهان تشیع، همگی در پی آن بوده‌اند که روح استقلال، خودباوری و بازگشت به ارزش‌های اصیل اسلامی را در میان ملت‌های مسلمان زنده نگه دارند.

وی افزود: اندیشمندانی همچون سید قطب، ابوالاعلی مودودی و بسیاری دیگر از متفکران مسلمان، نقش مهمی در شکل‌گیری گفتمان بیداری اسلامی ایفا کردند، اما تحولات چند دهه اخیر نشان داده که مفهوم "مقاومت" به عنوان یک راهبرد عملی، سیاسی و تمدنی، جایگاه ویژه‌ای در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی یافته و توانسته از سطح یک نظریه فکری فراتر رفته و به یک واقعیت تأثیرگذار در تحولات جهان اسلام تبدیل شود.

کیاتارای با اشاره به جایگاه امام خمینی (ره) در این روند تاریخی اظهار داشت: از منظر پیروان این مکتب فکری، امام خمینی (ره) بنیان‌گذار نهضتی بود که اصل ایستادگی در برابر ظلم، سلطه و استکبار را به عنوان یک وظیفه دینی، اخلاقی و انسانی مطرح ساخت و پس از ایشان نیز امام شهید آیت‌الله خامنه‌ای این اندیشه را گسترش دادند و مفهوم مقاومت را از یک شعار سیاسی به یک راهبرد جامع و فراگیر برای ملت‌های مستقل و آزادی‌خواه ارتقا بخشیدند.

وی تصریح کرد: در این نگاه، مقاومت صرفاً واکنشی احساسی در برابر فشارهای خارجی یا پاسخ به تهدیدهای سیاسی نیست، بلکه رویکردی عقلانی، آگاهانه و مبتنی بر کرامت انسانی که هدف آن دفاع از استقلال، عدالت، عزت و حق تعیین سرنوشت ملت‌هاست.

این استاد دانشگاه در ادامه با تبیین ریشه‌های دینی مقاومت در اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: مفهوم مقاومت در فرهنگ اسلامی ریشه‌ای عمیق در آموزه‌های قرآن کریم دارد و قرآن مؤمنان را به استقامت در مسیر حق فرا می‌خواند و پایداری را از عوامل اصلی دستیابی به نصرت الهی معرفی و از این منظر، مقاومت به معنای سکوت، انفعال یا انتظار منفعلانه نیست، بلکه به معنای پایبندی به اصول، ایستادگی در برابر ظلم و تلاش مستمر برای تحقق ارزش‌های الهی و انسانی است.

وی افزود: دو مفهوم صبر و استقامت از مهم‌ترین ارکان این نگرش به شمار می‌ آید و در منطق اسلامی، صبر به معنای تسلیم شدن در برابر مشکلات نیست و بیانگر پایداری آگاهانه، حفظ امید و استمرار حرکت در مسیر حق، حتی در دشوارترین شرایط است و ملت‌هایی که از چنین روحیه‌ای برخوردار باشند، می‌توانند در برابر فشارها، تحریم‌ها و تهدیدهای گوناگون مقاومت کرده و مسیر پیشرفت و استقلال خود را حفظ کنند.

کیاتارای در ادامه با طرح این پرسش که چرا مقاومت برای امت اسلامی یک ضرورت به شمار می‌آید، اظهار داشت: پاسخ این پرسش را باید در واقعیت‌های تاریخی و سیاسی جهان معاصر جستجو نمودو بسیاری از ملت‌های مسلمان در دهه‌های گذشته با اشکال مختلف سلطه، استعمار، اشغالگری و مداخله خارجی مواجه بوده‌اند و تجربه تاریخی نشان داده است که تسلیم شدن در برابر قدرت‌های سلطه‌گر، نه تنها امنیت و رفاه پایدار به همراه نمی‌آورد، بلکه به تضعیف هویت ملی، از دست رفتن استقلال و کاهش عزت ملت‌ها منجر می‌گردد.

وی تأکید کرد: بر اساس این دیدگاه، مقاومت راهی برای حفظ کرامت انسانی و دفاع از حقوق ملت‌هاست وجامعه‌ای که در برابر ظلم و بی‌عدالتی سکوت کند، به تدریج توان تصمیم‌گیری مستقل و هویت فرهنگی خود را از دست خواهد داد و از این رو، مقاومت مسئولیتی اخلاقی، انسانی و دینی تلقی می‌گردد.

این پژوهشگر مسائل اجتماعی با اشاره به چالش‌های پیش روی ملت‌های مقاوم گفت: تجربه تاریخی نشان می‌دهد که قدرت‌های سلطه‌گر همواره از ابزارهای متنوعی برای تضعیف اراده ملت‌ها استفاده کرده‌ وتهدیدهای نظامی، تحریم‌های اقتصادی، جنگ‌های روانی، عملیات رسانه‌ای، تحریف واقعیت‌ها و ایجاد اختلافات داخلی، از جمله مهم‌ترین ابزارهایی هستند که برای شکستن روحیه مقاومت به کار گرفته می‌شوند.

وی ادامه داد: با این حال، تجربه جمهوری اسلامی ایران و جریان‌های مقاومت در منطقه نشان داده که این فشارها الزاماً به شکست ملت‌ها منجر نمی‌شود. در بسیاری از موارد، همین فشارها موجب تقویت انسجام اجتماعی، افزایش خودباوری و رشد روحیه استقلال‌طلبی در میان ملت‌ها شده و مقاومت در چنین شرایطی به معنای انتخاب آگاهانه مسیر حق و پایبندی به آن، حتی در دشوارترین شرایط است

کیاتارای در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع محور مقاومت و تحولات منطقه‌ای پرداخت و اظهار کرد: طی دهه‌های اخیر، مقاومت از یک مفهوم نظری به یک واقعیت سیاسی و اجتماعی در منطقه غرب آسیا تبدیل شده وجریان‌ها و گروه‌هایی که خود را بخشی از محور مقاومت می‌دانند، بر اصولی همچون دفاع از استقلال ملت‌ها، مقابله با اشغالگری، حمایت از مظلومان و دفاع از ارزش‌های انسانی تأکید دارند.

وی افزود: بسیاری از حامیان این دیدگاه معتقدند که تحولات منطقه نشان داده که اراده ملت‌ها می‌تواند معادلات قدرت را تغییر دهد ومقاومت توانسته  برخی از تصورات رایج درباره شکست‌ناپذیری قدرت‌های بزرگ را به چالش بکشد و نشان دهد که ایمان، اراده، مشارکت مردمی و پایداری می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تحولات سیاسی و اجتماعی داشته باشد.

این استاد دانشگاه در ادامه به ارتباط میان مقاومت و نظم نوین جهانی اشاره کرد و گفت: جهان امروز در حال گذار از ساختارهای سنتی قدرت به سوی نظمی چندقطبی و در چنین شرایطی، بسیاری از ملت‌ها خواهان ایفای نقش مؤثرتر در تعیین سرنوشت خود و کاهش وابستگی به قدرت‌های مسلط هستند.

وی تصریح کرد: از منظر اندیشه مقاومت، نظم آینده جهان نباید صرفاً بر قدرت نظامی یا برتری اقتصادی استوار باشد، بلکه باید بر اصولی همچون عدالت، کرامت انسانی، احترام متقابل و حق تعیین سرنوشت ملت‌ها بنا شود. مقاومت در این چارچوب، تلاشی برای اصلاح ساختارهای ناعادلانه بین‌المللی و حرکت به سوی جهانی متوازن‌تر و انسانی‌تر تلقی می‌شود.

کیاتارای همچنین به موضوع هزینه مقاومت و هزینه تسلیم پرداخت و اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح در این حوزه، مقایسه میان دشواری‌های مقاومت و پیامدهای تسلیم است و بدون تردید، ایستادگی در برابر فشارها هزینه‌هایی به همراه دارد، اما تجربه تاریخی نشان داده است که تسلیم شدن در برابر سلطه نیز هزینه‌های سنگین‌تری همچون از دست رفتن استقلال، تحقیر ملی و وابستگی بلندمدت را در پی خواهد داشت.

وی افزود: ملت‌هایی که مسیر مقاومت را انتخاب می‌کنند، اگرچه با چالش‌های فراوانی مواجه می‌شوند، اما در نهایت قادر خواهند بود عزت، هویت و استقلال خود را حفظ و در مقابل، تسلیم شدن ممکن است در کوتاه‌مدت برخی مشکلات را کاهش دهد، اما در بلندمدت زمینه‌ساز ضعف، وابستگی و از دست رفتن فرصت‌های پیشرفت خواهد شد.

آنوشا کیاتارای در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: اندیشه مقاومت مجموعه‌ای از ارزش‌های دینی، اخلاقی و انسانی را در بر می‌گیرد و که بر اصولی همچون عدالت، کرامت انسانی، استقلال ملت‌ها، دفاع از مظلومان و مقابله با ظلم استوار و می‌کوشد الگویی برای حفظ عزت و آزادی ملت‌ها ارائه دهد.

وی خاطرنشان کرد: از دیدگاه طرفداران این اندیشه، امام خمینی (ره) آغازگر حرکتی بودند که روحیه عزت و خودباوری را در جهان اسلام احیا کرد و امام شهید آیت‌الله خامنه‌ای با توسعه و تبیین ابعاد مختلف این اندیشه، مفهوم مقاومت را به یکی از مهم‌ترین گفتمان‌های سیاسی، فرهنگی و تمدنی جهان معاصر تبدیل نمود.