حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، در گفتوگو با خبرآنلاین از کاهش شدید خلوص تریاک و تغییر الگوی قاچاق به سمت مواد صنعتی و روانگردان خبر داد. او ضمن تشریح ضرورت کشت «شقایق اولیفرا» برای تأمین نیازهای دارویی کشور، جزئیات «طرح تحول درمان» شامل سطحبندی معتادان و رویکرد «مدیریت مصرف» برای موارد شدید و چالش ظهور هزاران نوع مخدر جدید را تشریح کرد.
به گزارش جامعه ایده آل؛ حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، در گفتوگویی تقصیلی به تشریح چالشهای جدید قاچاق مواد مخدر، راهکارهای تأمین نیازهای دارویی کشور و جزئیات «طرح تحول درمان» پرداخت. ۱. پایان انحصار تریاک و آغاز عصر مخدرهای صنعتی کاهش خلوص تریاک: خلوص تریاکهای کشفشده از حدود ۲۶ درصد به زیر ۱۰ درصد رسیده است. این افت کیفیت به دلیل دستکاری قاچاقچیان برای افزایش سود است و باعث شده مواد کشفشده دیگر قابلیت استفاده در صنایع دارویی را نداشته باشند. ۲. حل چالش تأمین دارو با کشت «شقایق اولیفرا» مجوز جهانی: ایران از پیش از انقلاب مجوز کشت گیاهان مخدر پایه را برای مصارف دارویی داشت، اما پس از انقلاب کشت آن را ممنوع کرد. اکنون با توجه به عدم امکان استفاده از تریاک قاچاق، نیاز به منبع داخلی احساس میشود. معرفی شقایق اولیفرا: گیاه «شقایق اولیفرا» (Oleifera) برخلاف خشخاش، منع قانونی برای کشت ندارد. حدود ۱.۵ درصد از این گیاه قابلیت استخراج مورفین را دارد و میتواند ۲۸ تا ۳۰ محصول دارویی از آن تولید شود. ۳. طرح تحول درمان؛ پایان روشهای سنتی سطحبندی معتادان: افراد مبتلا به اعتیاد به چهار سطح (خفیف، متوسط، شدید، خیلی شدید) تقسیم میشوند. ۴. پیشگیری؛ اولویت اول و حساسیت اجتماعی تغییر نگرش: پیشگیری باید فراگیر باشد و شامل خانوادهها، مدارس و کارفرمایان شود. ۵. دفاع از عملکرد ایران در مرزها نتیجهگیری:
ذوالفقاری تأکید کرد که الگوی جهانی قاچاق دستخوش تغییرات بنیادین شده است. امروزه با ظهور «مخدرهای صنعتی» و روانگردانهای جدید با ترکیبات ناشناخته مواجه هستیم که سرعت تولید آنها از توان نظارتی سازمان ملل و کشورهای جهان سبقت گرفته است.
تغییر مسیر قاچاق: با کاهش تولید تریاک در افغانستان و تغییر انگیزه سوداگران به سمت مواد با ارزش اقتصادی بالاتر (مانند شیشه و هروئین)، حجم محمولهها کمتر اما خطر و پیچیدگی آنها بیشتر شده است.
با قطع منبع تریاک قاچاق برای مصارف دارویی، ایران به دنبال راهکارهای داخلی است:
نظارت دقیق: کشت این گیاه تحت نظارت کامل وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت انجام میشود. بذر آن در مراکز تحقیقاتی تولید شده تا از ورود بذرهای تراریخته جلوگیری شود. هدف نهایی، تأمین بخشی از نیاز دارویی کشور، بهبود کیفیت داروهای ضد درد و کاهش فشار بر بازار سیاه است.
ستاد مبارزه با مواد مخدر طرحی جامع برای نوسازی سیستم درمان طراحی کرده است:
سطح خفیف و متوسط: تحت پروتکل قطعی درمان قرار میگیرند.
سطح شدید و خیلی شدید: برای این گروه که امکان ترک کامل ندارند، رویکرد «مدیریت مصرف» پیش گرفته میشود. هدف، کاهش آسیبهای جانبی و انتقال فرد از مواد پرخطر به مواد کمخطرتر است.
تغییر در مراکز ماده ۱۶: مراکز نگهداری معتادان متجاهر از حالت انفرادی خارج شده و به سمت «امید و زندگی» با ظرفیتهای بالا حرکت میکنند. در این مراکز علاوه بر سمزدایی و درمان، بخشهای اشتغال، اسکان و آموزش مهارتهای زندگی نیز فعال میشود.
حذف خشونت: هرگونه برخورد فیزیکی و غیرحرفهای در مراکز درمانی ممنوع شده و پروتکلهای استاندارد جایگزین میشود.
ذوالفقاری بر این باور است که درمان بدون پیشگیری بیفایده است.
نقش معلمان: معلمان به عنوان «سفیران پیشگیری» آموزش میبینند تا بتوانند در مقابله با تبلیغات گمراهکننده درباره مواد جدید (مانند ادعای بهبود تمرکز) به دانشآموزان هشدار دهند.
جریان اجتماعی: مبارزه با مواد مخدر باید از یک وظیفه دولتی به یک «جریان اجتماعی کلان» تبدیل شود تا حس مسئولیتپذیری جمعی در جامعه نهادینه گردد.
دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در پاسخ به انتقادات درباره دسترسی آسان به مواد، خاطرنشان کرد که ایران با هزینههای سنگین انسانی (۴۰۰۰ شهید) و مالی، سد دفاعی منطقه است. او تأکید کرد که اگر کنترلهای ایران نبود، محمولههای چند تنی به جای چند ده کیلویی به کشورهای همسایه و اروپا میرسید و این موضوع نیازمند قدردانی جامعه جهانی است.
استراتژی جدید ایران بر سه محور استوار است: ۱) بومیسازی تأمین دارو با کشت گیاهان جایگزین، ۲) انعطافپذیری در درمان با رویکرد «مدیریت مصرف» برای موارد سخت، و ۳) اولویتدهی به پیشگیری اجتماعی برای کاهش تقاضا.